Ginekologiya
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 324–325-b. — ziyouz.com
Ginekologiya (yun. gynaikos — ayol va ...logiya) — klinik tibbiyotning bir sohasi; turli yoşdagi xotin-qizlar organizmining öziga xos anatomik-fiziologik xususiyatlarini hamda ularning jinsiy a'zolari kasalliklarini örganadi. Ayollarning normal jinsiy faoliyati — hayz körişi, bola tuğişi, şuningdek, bola tuğiş va hayz körişdan qolişi (klimakteriya davri) hamda şu davrga xos kasalliklar, tuğmaslik sabablari, ularning oldini oliş va davolaş yöl-yöriqlarini ham örganadi. Umumiy va xususiy G. farq qilinadi. Umumiy G. ginekologik kasalliklarning simptomlari, taşhisi, ularning oldini oliş va davolaş; xususiy G. esa ayollar jinsiy sistemasining ayrim kasalliklari, ularning öziga xos jihatlari va belgilari, taşhisi, oldini oliş hamda davolaşni öz içiga oladi. G. akuşerlik b-n çambarças boğlangan. G. 19-a.ning örtalarida mustaqil fan sifatida taşkil topdi. Anatomiya, fiziologiya, umumiy patologiya, mikrobiologiya, endokrinologiya, jarrohlik va b. fanlar G.ning rivojlanişida muhim ahamiyat kasb etdi. G.ning tarixi juda qadimga borib taqaladi. Misr, Hindiston, Yunonistonning qad. qölyozmalarida G.ga oid ma'lumotlar keltirilgan. G. tuşunçasi Gippokrat, Gerofil kabi yunon vraçlarining asarlarida ham öz ifodasini topgan. Ibn Siioning «Tib qonunlari»da bir qança ginekologik kasalliklarning kelib çiqiş sabablari, ularni aniqlaş, davolaş va oldini oliş yöllari bayon etilgan. Toşkentda Hadra dahasida Özbekistonda birinçi ayollar va bolalar şifoxonasi oçilişi (1880), Özbekistonda akuşer-ginekolog vraçlar tayyorlana boşlaşi, 1927 y.da Onalik va bolalikni muhofaza qiliş i.t. instituti, Örta Osiyo un-ti (1921), ToşTI (1931; 1940), SamTI (1934) hamda Vraçlar malakasini oşiriş in-tida (1950; I960) akuşerlik va ginekologiya kafedralari faoliyat körsata boşlaşi G. va akuşerlik sohasining fan sifatida rivojlanişiga olib keldi. Bunda Özbekistan FA akad. I. 3. Zokirov, prof. A. A. Kogan, A. A. Krdirova, O. Mirsoatov, Yu. K. Jabborova va b.ning salmoqdi hissalari bor. Qizaloqlar va böyi yetib qolgan qizlar kasalliklarini örganiş jadal olib borildi; ularning jinsiy yetiliş jarayonini örganiş, jinsiy a'zolaridagi nuqsonlar, qayz köriş jarayonidagi özgarişlar hamda kasalliklarini erta aniqlaş va davolaş keyingi hayotida röy berişi mumkin bölgan noxuş xrlatlarni öz vaqtida bartaraf etiş imkonini beradi. ÖzR da bepuştlik muammosi örganildi va uni davolaş maqsadida jarroxdik usuli qöllanildi (A. A. Şoloxova). Homiladorlikning ilk davridayoq taşhis qöyiş, tuğruqqa tayyorlaş, şuningdek, tuğruq b-n boğliq bölgan xrrdiq muddatini özgartiriş; Özbekistan iqlimi şaroitida homiladorlikning yurak-qon tomir tizimiga ta'siri örganildi. Abort paytida infeksiya tuşişining oldini oliş va davolaş, patogenez muammolari va bola tuşiş sabablarini örganişga oid qator tadqiqotlar ötkazildi. Gemostazning öziga xos xususiyatlari va kamqon homilador ayollarda quvvat almaşinuvi hamda bola köriş orasidagi muddat körsatkiçlari örganildi va ilmiy jihatdan asoslab berildi. Akuşerlik qon ketişlarining oldini oliş va uni davolaş masalalari işlab çiqildi. Xotin-qizlar i.ç.ning turli sohalarida faoliyat körsatayotganlarini nazarda tutib, köçma ginekologik tekşiruv, ayollarni rejali profilaktik körikdan ötkaziş yölga qöyildi. ÖzRda Akuşerlik va ginekologiya, Pediatriya i.t. instituti, tibbiyot in-tlari, vraçlar malakasini oşiriş in-ti hamda yirik kasalxonalarning ginekologiya bölimlarida G. masalalarini hal etişga qaratilgan ilmiy izlanişlar olib boriladi. Toşkent ş.da Respublika hamda 2 ta şahar perinatal markazi, şuningdek, yirik i.t. institutlari va oliy öquv yurtlari qoşida skrinning markazlari taşkil etilgan. Bular onalar ölimini bir neça marta kamaytirişga imkoniyat beradi. Ad.: Qodirova A. A. va b., Ginekologiya, T., 1997. Berdimurod Saidqoriyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИНЕКОЛОГИЯ (юн. gynaikos — аёл ва ...логия) — клиник тиббиётнинг бир соҳаси; турли ёшдаги хотин-қизлар организмининг ўзига хос анатомик-физиологик хусусиятларини ҳамда уларнинг жинсий аъзолари касалликларини ўрганади. Аёлларнинг нормал жинсий фаолияти — ҳайз кўриши, бола туғиши, шунингдек, бола туғиш ва ҳайз кўришдан қолиши (климактерия даври) ҳамда шу даврга хос касалликлар, туғмаслик сабаблари, уларнинг олдини олиш ва даволаш йўл-йўриқларини ҳам ўрганади. Умумий ва хусусий Г. фарқ қилинади. Умумий Г. гинекологик касалликларнинг симптомлари, ташҳиси, уларнинг олдини олиш ва даволаш; хусусий Г. эса аёллар жинсий системасининг айрим касалликлари, уларнинг ўзига хос жиҳатлари ва белгилари, ташҳиси, олдини олиш ҳамда даволашни ўз ичига олади. Г. акушерлик б-н чамбарчас боғланган. Г. 19-а.нинг ўрталарида мустақил фан сифатида ташкил топди. Анатомия, физиология, умумий патология, микробиология, эндокринология, жарроҳлик ва б. фанлар Г.нинг ривожланишида муҳим аҳамият касб этди. Г.нинг тарихи жуда қадимга бориб тақалади. Миср, Ҳиндистон, Юнонистоннинг қад. қўлёзмаларида Г.га оид маълумотлар келтирилган. Г. тушунчаси Гиппократ, Герофил каби юнон врачларининг асарларида ҳам ўз ифодасини топган. Ибн Сиионинг «Тиб қонунлари»да бир қанча гинекологик касалликларнинг келиб чиқиш сабаблари, уларни аниқлаш, даволаш ва олдини олиш йўллари баён этилган. Тошкентда Ҳадра даҳасида Ўзбекистонда биринчи аёллар ва болалар шифохонаси очилиши (1880), Ўзбекистонда акушер-гинеколог врачлар тайёрлана бошлаши, 1927 й.да Оналик ва болаликни муҳофаза қилиш и.т. институти, Ўрта Осиё ун-ти (1921), ТошТИ (1931; 1940), СамТИ (1934) ҳамда Врачлар малакасини ошириш ин-тида (1950; I960) акушерлик ва гинекология кафедралари фаолият кўрсата бошлаши Г. ва акушерлик соҳасининг фан сифатида ривожланишига олиб келди. Бунда Ўзбекистан ФА акад. И. 3. Зокиров, проф. А. А. Коган, А. А. Крдирова, О. Мирсоатов, Ю. К. Жабборова ва б.нинг салмоқди ҳиссалари бор. Қизалоқлар ва бўйи етиб қолган қизлар касалликларини ўрганиш жадал олиб борилди; уларнинг жинсий етилиш жараёнини ўрганиш, жинсий аъзоларидаги нуқсонлар, қайз кўриш жараёнидаги ўзгаришлар ҳамда касалликларини эрта аниқлаш ва даволаш кейинги ҳаётида рўй бериши мумкин бўлган нохуш хрлатларни ўз вақтида бартараф этиш имконини беради. ЎзР да бепуштлик муаммоси ўрганилди ва уни даволаш мақсадида жаррохдик усули қўлланилди (А. А. Шолохова). Ҳомиладорликнинг илк давридаёқ ташҳис қўйиш, туғруққа тайёрлаш, шунингдек, туғруқ б-н боғлиқ бўлган хррдиқ муддатини ўзгартириш; Ўзбекистан иқлими шароитида ҳомиладорликнинг юрак-қон томир тизимига таъсири ўрганилди. Аборт пайтида инфекция тушишининг олдини олиш ва даволаш, патогенез муаммолари ва бола тушиш сабабларини ўрганишга оид қатор тадқиқотлар ўтказилди. Гемостазнинг ўзига хос хусусиятлари ва камқон ҳомиладор аёлларда қувват алмашинуви ҳамда бола кўриш орасидаги муддат кўрсаткичлари ўрганилди ва илмий жиҳатдан асослаб берилди. Акушерлик қон кетишларининг олдини олиш ва уни даволаш масалалари ишлаб чиқилди. Хотин-қизлар и.ч.нинг турли соҳаларида фаолият кўрсатаётганларини назарда тутиб, кўчма гинекологик текширув, аёлларни режали профилактик кўрикдан ўтказиш йўлга қўйилди. ЎзРда Акушерлик ва гинекология, Педиатрия и.т. институти, тиббиёт ин-тлари, врачлар малакасини ошириш ин-ти ҳамда йирик касалхоналарнинг гинекология бўлимларида Г. масалаларини ҳал этишга қаратилган илмий изланишлар олиб борилади. Тошкент ш.да Республика ҳамда 2 та шаҳар перинатал маркази, шунингдек, йирик и.т. институтлари ва олий ўқув юртлари қошида скриннинг марказлари ташкил этилган. Булар оналар ўлимини бир неча марта камайтиришга имконият беради. Ад.: Қодирова А. А. ва б., Гинекология, Т., 1997. Бердимурод Саидқориев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.