Ginekologiya

Ginekologiya (yunonça gyne, gynaikos — «ayol» va logos — «ta'limot») — klinik tibbiyotning ayollar organizmining anatomik va fiziologik xususiyatlarini, ularning jinsiy a'zolari kasalliklarini, bu kasalliklarni aniqlaş, davolaş va oldini oliş yöllarini örganadigan sohasi. ÖzME'ga köra, ginekologiya hayz sikli, homiladorlik va tuğiş qobiliyati, klimakteriya davri, şu bosqiçlarga xos kasalliklar va bepuştlik sabablarini ham tadqiq etadi. Inglizça Vikipediyaga köra, uning doirasiga baçadon, qin, baçadon böyni, baçadon naylari, tuxumdonlar va sut bezlari kasalliklari, oilani rejalaştiriş va jinsiy salomatlik kiradi.12

ÖzME umumiy va xususiy ginekologiyani ajratadi. Umumiy ginekologiya ginekologik kasalliklarning belgilari, taşhis usullari, oldini oliş va davolaşning umumiy tamoyillarini, xususiy ginekologiya esa ayrim kasalliklarning öziga xos kelib çiqişi, keçişi va davolanişini örganadi. Soha homiladorlik va tuğruq bilan şuğullanadigan akuşerlik bilan çambarças boğliq; Inglizça Vikipediyaga köra, ular köpinça yagona «akuşerlik va ginekologiya» mutaxassisligi sifatida qaraladi. Rusça Vikipediya ginekologiyaning jarrohlik, nevrologiya va içki kasalliklar bilan ham yaqin ekanini ta'kidlaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, zamonaviy ginekologiyada bolalar va ösmirlar ginekologiyasi, kam invaziv jarrohlik kabi tor yönalişlar ajralib çiqqan.

Ayollar kasalliklari haqidagi ma'lumotlar juda qadimiy. Inglizça Vikipediyaga köra, miloddan avvalgi taxminan 1800-yilga oid Misrning Kahun papirusida ayollar kasalliklari, homiladorlik va undan saqlaniş haqida 34 bölimdan iborat matn bor. Ginekologik risolalar Gippokrat töplamida (miloddan avvalgi 5–4-asrlar) ham uçraydi, milodiy 1–2-asrlarda Efeslik Soran bu mavzuda maxsus asar yozgan. ÖzME qadimgi Hindiston va Yunoniston qölyozmalarini, Gerofil asarlarini va Ibn Sinoning «Tib qonunlari»ni ham eslatadi; Ibn Sino bir qator ayollar kasalliklarining sabablari, taşhisi va davosini bayon qilgan.

ÖzME'ga köra, ginekologiya 19-asr örtalarida mustaqil fan sifatida şakllangan; uning rivojiga anatomiya, fiziologiya, patologiya, mikrobiologiya, endokrinologiya va jarrohlikdagi yutuqlar katta ta'sir körsatgan. Inglizça Vikipediyaga köra, amerikalik jarroh J. Merion Sims zamonaviy ginekologiyaning otasi hisoblanadi, 1928-yilda G. Papanikolau baçadon böyni saratonini erta aniqlaşda qöllanadigan surtma tahlili haqida ilk bor yozgan. 20-asrda ultratovuş tekşiruvi kabi usullar taşhis va davolaşni yanada aniqlaştirgan.

ÖzME'ga köra, 1880-yilda Toşkentning Hadra dahasida ayollar va bolalar uçun birinçi şifoxona oçilgan. Keyinçalik akuşer-ginekolog vraçlar tayyorlaş yölga qöyilgan: 1927-yilda onalik va bolalikni muhofaza qiliş ilmiy-tadqiqot instituti tuzilgan, Örta Osiyo universiteti, Toşkent va Samarqand tibbiyot institutlari hamda vraçlar malakasini oşiriş institutida akuşerlik va ginekologiya kafedralari oçilgan. Soha rivojiga akademik I. Z. Zokirov, professorlar A. A. Kogan, A. A. Qodirova, O. Mirsoatov, Yu. K. Jabborova va boşqalar hissa qöşgan.

Özbekistonlik olimlar qizlarning jinsiy yetiliş jarayoni va bu davrdagi kasalliklarni, bepuştlikni jarrohlik yöli bilan davolaşni, issiq iqlim şaroitida homiladorlikning yurak-qon tomir tizimiga ta'sirini, abort asoratlari va homila tuşişi sabablarini, kamqonlikka uçragan homiladorlarda modda almaşinuvini, tuğruqda qon ketişining oldini olişni örgangan. ÖzME'ga köra, ayollarni rejali profilaktik körikdan ötkaziş va köçma ginekologik tekşiruvlar yölga qöyilgan. Toşkentda respublika va şahar perinatal markazlari hamda skrining markazlari taşkil etilgan; ular onalar ölimini bir neça marta kamaytirişga xizmat qilgan.