Gipertermiya
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 332-b. — ziyouz.com
Gipertermiya (giper... va yun. Therme — issiq), organizmning qizişi, issiq elitişi — odam va hayvon organizmida ortiqça issiqlik töplanişi, haroratning juda yuqori bölişi. Taşqi omillar (mas, harorati nihoyatda yuqori bölgan i.ç. korxonalari, taşqi muhit şaroitlari) yoki boş miya kasalliklari (miya şikastlari, miyaga qon quyilişi, ösma paydo bölişi), issiqlikni nazorat qiliş markazining izdan çiqişi (q. Termoregulyatsiya) sabab böladi. Agar gavda harorati 41—42° ga yetsa, issiq elitişi kuzatiladi, bunda moddalar almaşinuvi, qon aylanişi, miyaning kislorod b-n ta'minlanişi va b. faoliyatlar izdan çiqadi. Muskullarning zöriqişi, mastlik, narkoz (asorati) holatlarida ham G. röy berişi mumkin. Ayrim infeksion va nerv kasalliklarini davolaşda sun'iy G. qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИПЕРТЕРМИЯ (гипер... ва юн. Therme — иссиқ), организмнинг қизиши, иссиқ элитиши — одам ва ҳайвон организмида ортиқча иссиқлик тўпланиши, ҳароратнинг жуда юқори бўлиши. Ташқи омиллар (мас, ҳарорати ниҳоятда юқори бўлган и.ч. корхоналари, ташқи муҳит шароитлари) ёки бош мия касалликлари (мия шикастлари, мияга қон қуйилиши, ўсма пайдо бўлиши), иссиқликни назорат қилиш марказининг издан чиқиши (қ. Терморегуляция) сабаб бўлади. Агар гавда ҳарорати 41—42° га етса, иссиқ элитиши кузатилади, бунда моддалар алмашинуви, қон айланиши, миянинг кислород б-н таъминланиши ва б. фаолиятлар издан чиқади. Мускулларнинг зўриқиши, мастлик, наркоз (асорати) ҳолатларида ҳам Г. рўй бериши мумкин. Айрим инфекцион ва нерв касалликларини даволашда сунъий Г. қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.