Gipostaz
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 339-b. — ziyouz.com
Gipostaz (gipo... va yun. stasis — töxtaş, turğunlik) — genlarning özaro ta'siri tiplaridan biri; bir gen ta'sirini xromosomaning boşqa qismida yoki boşqa xromosomalarda joylaşadi, ya'ni allel bölmagan gen yoki genlar tomonidan fenotipda söndirilişi (q. Allellar). Ta'siri söndirilgan gen gipostatik gen, gipostatik genlar ta'sirini söndiruvçi genlar esa epistatik genlar deyiladi (q. Epistaz). Genetik jihatdan özaro öxşaş bölmagan organizmlar çatiştirilganida G. belgilar nisbatini 2-avlodda özgarişiga olib kelişi mumkin; bunday qollarda özgarişning xususiyati epistatik genning gipostatik genga nisbatan dominantligi yoki retsessivligiga boğliq. Ikki gen dominant bölganida 2-avlod fenotipida belgilarning ajralişi Mendel qonunlari böyiça 9:3:3:1 nisbatda emas, balki 12:3:1 nisbatda sodir böladi. Mas, donining rangi böyiça dominant qora (A) va kulrang (V) genlarga ega bölgan suli navlari çatiştirilganida A va V genga ega bölgan avlodlarda faqat A gen fenotipda yuzaga çiqişi mumkin. Bunday holda ajraliş 12 ta qora, 3 ta kulrang va 1 ta oq nisbatda sodir böladi. Epistatik va gipostatik genlar retsessiv bölganida esa 9:3:4 nisbatda ajraliş röy beradi.
Q.: Allellar, Allellar, Epistaz
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИПОСТАЗ (гипо... ва юн. stasis — тўхташ, турғунлик) — генларнинг ўзаро таъсири типларидан бири; бир ген таъсирини хромосоманинг бошқа қисмида ёки бошқа хромосомаларда жойлашади, яъни аллел бўлмаган ген ёки генлар томонидан фенотипда сўндирилиши (қ. Аллеллар). Таъсири сўндирилган ген гипостатик ген, гипостатик генлар таъсирини сўндирувчи генлар эса эпистатик генлар дейилади (қ. Эпистаз). Генетик жиҳатдан ўзаро ўхшаш бўлмаган организмлар чатиштирилганида Г. белгилар нисбатини 2-авлодда ўзгаришига олиб келиши мумкин; бундай қолларда ўзгаришнинг хусусияти эпистатик геннинг гипостатик генга нисбатан доминантлиги ёки рецессивлигига боғлиқ. Икки ген доминант бўлганида 2-авлод фенотипида белгиларнинг ажралиши Мендель қонунлари бўйича 9:3:3:1 нисбатда эмас, балки 12:3:1 нисбатда содир бўлади. Мас, донининг ранги бўйича доминант қора (А) ва кулранг (В) генларга эга бўлган сули навлари чатиштирилганида А ва В генга эга бўлган авлодларда фақат А ген фенотипда юзага чиқиши мумкин. Бундай ҳолда ажралиш 12 та қора, 3 та кулранг ва 1 та оқ нисбатда содир бўлади. Эпистатик ва гипостатик генлар рецессив бўлганида эса 9:3:4 нисбатда ажралиш рўй беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.