Glutamin kislota
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 367-b. — ziyouz.com
Glutamin kislota GLUTAMIN KISLOTA, glyutamin (a-aminoglutar ) kislota, COOH-CH2- CH2-CH(NH)2-COOH — kristallar. Mol.m. 147,13, suyukdaniş t-rasi 202°. Suvda yaxşi eriydi. Oqsil va qator muhim quyi molekulyar birikmalar (mas, glutation) tarkibiga kiradi. Tabiiy şakli — D. (+) izomer G.k. jonivorlar uçun almaştiriladigan aminokislota hisoblanadi. Kazein, jelatina, kleykovina tarki-bida köp miqdorda böladi. Qon plazmasi özining u-monoamidi — glutamin b-n birga barça erkin aminokislotalarning 1/3 qismini taşkil qiladi. r.K.+NH3+AT<t>£± glutamin+ADF+H3PO4 anorganik reaksiyasi liazalar guruhiga mansub glutaminsintetaza fermenti (q. Fermentlar) yordamida amalga oşadi, bunda jonivorlar va ösimliklar töqimalarida ortiqça ammiakning boğlanişi sodir böladi. Şu tariqa glutamin ammiakni deoksikatsiya joyiga (aksari hollarda buyrak va jigarda) yönaltiradi, u aminoguruhlar uçun zaxira bölib ham xizmat qiladi va oqsillar tarkibiga kiradi. Moddalar almaşinuvida ayniqsa glutamin — G.k. sistemasi muxim rol öynaydi. G.k. moddalar almaşinuvining boşqa muhim jarayonlari qayta aminlanişida (aspargin kislota b-n birga asosiy iştirokçilardan biridir) ham qatnaşadi. Dezaminlanişda a-ketoglutar kislota hosil qiladi, u esa öz navbatida trikarbon kislotalar sikliga, dekarboksillaşda muhim neytrop agent —a-aminomoy kislota hosil bölişiga olib keladi; köp sonli sintezlarda, şu jumladan glutation, glyukoza, ornitin sintezida iştirok etadi. G.k.ning natriyli tuzidan oziq-ovqat sanoatida mahsulotlarning ta'mi va kiymatini oşirişda, tibbiyotda tabletkalar, pastalar, şuningdek, ba'zi asab kasalliklarini davolaşda qöllaniladigan suyuq dorilar (tomirga yuboriladi) tayyorlaşda foydalaniladi.
Q.: Fermentlar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЛУТАМИН КИСЛОТА, глютамин (а-аминоглутар ) кислота, COOH-CH2- CH2-CH(NH)2-COOH — кристаллар. Мол.м. 147,13, суюкданиш т-раси 202°. Сувда яхши эрийди. Оқсил ва қатор муҳим қуйи молекуляр бирикмалар (мас, глутатион) таркибига киради. Табиий шакли — D. (+) изомер Г.к. жониворлар учун алмаштириладиган аминокислота ҳисобланади. Казеин, желатина, клейковина тарки-бида кўп миқдорда бўлади. Қон плазмаси ўзининг у-моноамиди — глутамин б-н бирга барча эркин аминокислоталарнинг 1/3 қисмини ташкил қилади. r.K.+NH3+AT<t>£± глутамин+АДФ+Н3РО4 анорганик реакцияси лиазалар гуруҳига мансуб глутаминсинтетаза ферменти (қ. Ферментлар) ёрдамида амалга ошади, бунда жониворлар ва ўсимликлар тўқималарида ортиқча аммиакнинг боғланиши содир бўлади. Шу тариқа глутамин аммиакни деоксикация жойига (аксари ҳолларда буйрак ва жигарда) йўналтиради, у аминогуруҳлар учун захира бўлиб ҳам хизмат қилади ва оқсиллар таркибига киради. Моддалар алмашинувида айниқса глутамин — Г.к. системаси мухим роль ўйнайди. Г.к. моддалар алмашинувининг бошқа муҳим жараёнлари қайта аминланишида (аспаргин кислота б-н бирга асосий иштирокчилардан биридир) ҳам қатнашади. Дезаминланишда а-кетоглутар кислота ҳосил қилади, у эса ўз навбатида трикарбон кислоталар циклига, декарбоксиллашда муҳим нейтроп агент —а-аминомой кислота ҳосил бўлишига олиб келади; кўп сонли синтезларда, шу жумладан глутатион, глюкоза, орнитин синтезида иштирок этади. Г.к.нинг натрийли тузидан озиқ-овқат саноатида маҳсулотларнинг таъми ва кийматини оширишда, тиббиётда таблеткалар, пасталар, шунингдек, баъзи асаб касалликларини даволашда қўлланиладиган суюқ дорилар (томирга юборилади) тайёрлашда фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.