Gneys
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 370–371-b. — ziyouz.com
Gneys (nem. Gneis) — granitoid tarkibli kristalli slanets. Çökindi va magmatik jinslarning metamorfizmga uçraşidan hosil böladi. Rangi oqiş, kulrang, yaşilsimon. Içki tuzilişi granoblast va porfirblast, taşqi tuzilişi yöl-yöl («gneyssimon») massiv körinişida. Tarkibida kvars, dala şpati, biotit, muskovit, amfibol, ba'zan avgit böladi. Bundan taşqari slanetsda granat, sillimanit, aksessor minerallardan apatit, sirkon, sfen hamda rudali minerallar uçraydi. Tarkibidagi minerallarga qarab G.lar biotitli, amfibolli, piroksenli, granatli deb ataladi. G.ni paydo bölişiga köra nemis geologi K.G.Rozenbuş (1891) ortogneys va paragneysga ajratgan. Çökindi jinslarning metamorflanişidan paragneys, magmatik toğ jinslarining metamorflanişidan ortogneys hosil böladi. G. Özbekistonda Hisor toğlarining jan.-şarqida, Sultonuvays, Ovminza toğlarida bor. RF (Kola ya.o.), Ukraina, Kavkaz, Markaziy Osiyo va b. joylarda köp tarqalgan. Tokembriy davri jinslarida esa ayniqsa köp. Şağal tayyorlaşda, yölka plitalarida va bino poydevorlarini bezaşda köp işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГНЕЙС (нем. Gneis) — гранитоид таркибли кристалли сланец. Чўкинди ва магматик жинсларнинг метаморфизмга учрашидан ҳосил бўлади. Ранги оқиш, кулранг, яшилсимон. Ички тузилиши гранобласт ва порфирбласт, ташқи тузилиши йўл-йўл («гнейссимон») массив кўринишида. Таркибида кварц, дала шпати, биотит, мусковит, амфибол, баъзан авгит бўлади. Бундан ташқари сланецда гранат, силлиманит, акцессор минераллардан апатит, циркон, сфен ҳамда рудали минераллар учрайди. Таркибидаги минералларга қараб Г.лар биотитли, амфиболли, пироксенли, гранатли деб аталади. Г.ни пайдо бўлишига кўра немис геологи К.Г.Розенбуш (1891) ортогнейс ва парагнейсга ажратган. Чўкинди жинсларнинг метаморфланишидан парагнейс, магматик тоғ жинсларининг метаморфланишидан ортогнейс ҳосил бўлади. Г. Ўзбекистонда Ҳисор тоғларининг жан.-шарқида, Султонувайс, Овминза тоғларида бор. РФ (Кола я.о.), Украина, Кавказ, Марказий Осиё ва б. жойларда кўп тарқалган. Токембрий даври жинсларида эса айниқса кўп. Шағал тайёрлашда, йўлка плиталарида ва бино пойдеворларини безашда кўп ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.