Gommoz
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 390-b. — ziyouz.com
Gommoz (frans. gomma — yelim), yelim oqişi — asosan daraxtlar (danakmevalilar, sitruslar, tut daraxti va b.), şuningdek, ötsimon ösimliklar (ğöza, kunjut va b.)da uçraydigan bakterial kasallik. G. çöziluvçan, qahrabo-sariq yoki qönğir rangli şilimşiq modda ajralişi b-n keçadi. Ösiş uçun noqulay şaroitlar, sovuq urişi, ösimlikning taşki ta'sirlar oqibatida jarohat olişi (pöstloğining şilinib ketişi), haşarotlarning zararlaşi va b. sabablar tufayli paydo böladi. G. köproq ğözaga zarar yetkazadi va kasallikni Xanthomonas malvacearum Smith, bakteriyasi qözğatadi. Kasallik ğöza nihollik davrida boşlanib, uning rivojlanişi ösiş davri oxirigaça davom etadi. U ğöza bargi, poyasida doğlar paydo qiladi. Kasallangan şoxlar sinadi, kösak esa burişib oçilmay, qotib qoladi, natijada sarğayib, nobud böladi. Haşarotlar va suğoriladigan suv orqali tarqaladi. Ösimlik qoldiqlari va tuproqsa saklanadi. Ösimlik bunday kasallikka uçraganda hosildorlik 60% gaça pasayib ketadi. Kuraş çoralari: ğuzapoya qoldiqlarini yiğiştirib yuqotiş; kuzgi şudgorni çuqur ötkaziş; uruğlikni kasallanmagan dalalardan tayyorlaş va uni ekişdan oldin kimyoviy preparatlar (bronokot 6—7 kg/t) yoki nikamizalon (7 kg/t) b-n dorilaş; danakmevali daraxtlar agrotexnikasini töğri taşkil etiş, quyoşda kuyiş va sovuq urişining oldini oliş, daraxtlarni qoidaga muvofiq butaş; sitrus ekinlarida tuproqni yaxşi drenajlaş, ösimlikni töğri oziqlantiriş, şuningdek, bordo suyuqligi purkaş, pöstloq şilingan joylarni tozalab, boğ malhami surkaş. Sulton Alimuhamedov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГОММОЗ (франц. gomma — елим), елим оқиши — асосан дарахтлар (данакмевалилар, цитруслар, тут дарахти ва б.), шунингдек, ўтсимон ўсимликлар (ғўза, кунжут ва б.)да учрайдиган бактериал касаллик. Г. чўзилувчан, қаҳрабо-сариқ ёки қўнғир рангли шилимшиқ модда ажралиши б-н кечади. Ўсиш учун ноқулай шароитлар, совуқ уриши, ўсимликнинг ташки таъсирлар оқибатида жароҳат олиши (пўстлоғининг шилиниб кетиши), ҳашаротларнинг зарарлаши ва б. сабаблар туфайли пайдо бўлади. Г. кўпроқ ғўзага зарар етказади ва касалликни Xanthomonas malvacearum Smith, бактерияси қўзғатади. Касаллик ғўза ниҳоллик даврида бошланиб, унинг ривожланиши ўсиш даври охиригача давом этади. У ғўза барги, поясида доғлар пайдо қилади. Касалланган шохлар синади, кўсак эса буришиб очилмай, қотиб қолади, натижада сарғайиб, нобуд бўлади. Ҳашаротлар ва суғориладиган сув орқали тарқалади. Ўсимлик қолдиқлари ва тупроқца сакланади. Ўсимлик бундай касалликка учраганда ҳосилдорлик 60% гача пасайиб кетади. Кураш чоралари: ғузапоя қолдиқларини йиғиштириб йуқотиш; кузги шудгорни чуқур ўтказиш; уруғликни касалланмаган далалардан тайёрлаш ва уни экишдан олдин кимёвий препаратлар (бронокот 6—7 кг/т) ёки никамизалон (7 кг/т) б-н дорилаш; данакмевали дарахтлар агротехникасини тўғри ташкил этиш, қуёшда куйиш ва совуқ уришининг олдини олиш, дарахтларни қоидага мувофиқ буташ; цитрус экинларида тупроқни яхши дренажлаш, ўсимликни тўғри озиқлантириш, шунингдек, бордо суюқлиги пуркаш, пўстлоқ шилинган жойларни тозалаб, боғ малҳами суркаш. Султон Алимуҳамедов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.