Gommoz

Gommoz, yelim oqişi — ösimliklarda poya, şox, meva va ba'zan barglardan qahrabo-sariq yoki qönğir tusli quyuq, yopişqoq modda (yelim) ajralib çiqişi bilan keçadigan kasallik holati. Asosan daraxtlarda, xususan, danakli mevalilar, sitrus ösimliklari va tutda, şuningdek, ğöza, kunjut kabi ötsimon ekinlarda uçraydi. Atama fransuzça «gomme» — «yelim» sözidan olingan.1

ÖzME'ga köra, gommoz ösiş uçun noqulay şaroit, sovuq urişi, pöstloqning şilinişi kabi mexanik jarohatlar, haşarotlar zararlaşi va boşqa omillar ta'sirida paydo böladi. Rusça Vikipediya ham gommozni turli sabablar — jarohat, sovuqdan yorilgan joylar, haşarotlar yoki mikroorganizmlar keltirib çiqaradigan belgi sifatida tavsiflaydi. Uning yozişiça, ortiqça öğitlaş va suvni uzoq uşlab qoladigan oğir, sovuq tuproq ham kasallikni kuçaytiradi: bunday şaroitda ösimlik ortiqça suv va ozuqa moddalarini me'yorida sarflay olmaydi, natijada yoğoçda ğayritabiiy töqima hosil bölib, asta-sekin yelimga aylanadi.

Daraxtlardan olçada yelim oqişi ayniqsa köp uçraydi; olxöri, şaftoli va boşqa danaklilarda ham kuzatiladi. Rusça Vikipediyaga köra, ba'zi ösimliklarda bu jarayon xöjalik uçun foydali mahsulot ham beradi: akatsiyadan gummiarabik, astragal turlaridan esa tragant yelimi olinadi.

ÖzME'ga köra, gommoz eng köp zararni ğözaga yetkazadi. Ğöza gommozini Xanthomonas malvacearum bakteriyasi qözğatadi. Kasallik nihollik davrida boşlanib, vegetatsiya oxirigaça davom etadi: barg va poyada moysimon doğlar paydo böladi, zararlangan şoxlar sinadi, kösaklar burişib oçilmay qoladi, sarğayib nobud böladi. Bakteriya haşarotlar va suğoriş suvi orqali tarqaladi, ösimlik qoldiqlari va tuproqda saqlanib qoladi. Kasallik kuçli tarqalganda hosil 60 foizgaça kamayişi mumkin.

Ğöza gommoziga qarşi ğözapoya qoldiqlarini daladan yiğiştirib yöq qiliş, kuzgi şudgorni çuqur ötkaziş, uruğlikni kasallanmagan dalalardan tayyorlaş va ekişdan oldin kimyoviy preparatlar bilan dorilaş tavsiya etiladi. Danakli mevali daraxtlarda agrotexnikani töğri yuritiş, quyoşda kuyiş va sovuq urişining oldini oliş, daraxtlarni qoidaga muvofiq butaş muhim. Sitrus ekinlarida tuproqni yaxşi zovurlaş, ösimlikni me'yorida oziqlantiriş va bordo suyuqligini purkaş foydali. Pöstloği şilingan va yelim oqayotgan joylar soğlom yoğoçgaça tozalanib, boğ malhami bilan surtiladi.