Grafit
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 430-b. — ziyouz.com
Grafit (yun. grapho — yozaman) — mineral, Yer pöstila uçraydigan sof uglerodning bir körinişi, kimyoviy formulasi — S. Geksagonal singoniyali. Kristallari 6 burçakli plastinka, taxtaça va tangaça şaklida. Rangi qora va töq kulrang, metallsimon yaltiroq, qattiqligi 1, qatlamning özida esa yuqori — 5,5 va undan köp. Ziçligi 2,2 g/ sm3. Keng tarqalgan. Ötga çidamli, elektrni yaxşi ötkazadi, kimyoviy barqaror. Sun'iy ravişda ham olinadi. Asosan metamorfik jinslarda, kam hollarda magmatik jinslarda uçraydi. Özbekistonda (Qoratepa, Zirabuloq, Quljuqtov, Markaziy Qizilqum) mayda va yirik konlar hrsil qilgan. RFda (Ilmen toği), Ukraina (Krivoy Rog), Kanada, Avstraliya, AKŞda konlari bor. Eng katta koni Toşqazğanda (Quljuqtov). G.dan tigel, qalam, elektrod, böyoqlar tayyorlanadi. Yadro texnikasida, raketa dvigatellari soplosi (oğzi)ni qoplaşda, yuqori haroratga çidamli böyoqlar, elektrodlar tayyorlaşda işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГРАФИТ (юн. grapho — ёзаман) — минерал, Ер пўстила учрайдиган соф углероднинг бир кўриниши, кимёвий формуласи — С. Гексагональ сингонияли. Кристаллари 6 бурчакли пластинка, тахтача ва тангача шаклида. Ранги қора ва тўқ кулранг, металлсимон ялтироқ, қаттиқлиги 1, қатламнинг ўзида эса юқори — 5,5 ва ундан кўп. Зичлиги 2,2 г/ см3. Кенг тарқалган. Ўтга чидамли, электрни яхши ўтказади, кимёвий барқарор. Сунъий равишда ҳам олинади. Асосан метаморфик жинсларда, кам ҳолларда магматик жинсларда учрайди. Ўзбекистонда (Қоратепа, Зирабулоқ, Қулжуқтов, Марказий Қизилқум) майда ва йирик конлар ҳрсил қилган. РФда (Ильмень тоғи), Украина (Кривой Рог), Канада, Австралия, АКШда конлари бор. Энг катта кони Тошқазғанда (Қулжуқтов). Г.дан тигель, қалам, электрод, бўёқлар тайёрланади. Ядро техникасида, ракета двигателлари соплоси (оғзи)ни қоплашда, юқори ҳароратга чидамли бўёқлар, электродлар тайёрлашда ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.