Grenada

Grenada (Grenada) — Karib dengizidagi Grenada o. va Grenadina o.lari jan. qismidagi davlat. Mayd. 344,5 km2. Aholisi 98,9 ming kişi (1999). Poytaxti — Sent-Jorjes ş. Ma'muriy jihatdan 7 tumanga bölingan. Davlat tuzumi. G. — Buyuk Britaniya boşçiligidagi Hamdöstlik tarkibida mustaqil davlat. 1974 y. Konstitutsiyasiga muvofiq davlat boşliği Buyuk Britaniya qiroliçasi. Qiroliça nomidan general-gubernator iş köradi. Qonun çiqaruvçi organ ikki palatali (senat va vakillar palatasi) parlamentdir. Ijroiya hokimiyatni boş vazir boşçiligidagi xukumat amalga oşiradi. Parlament saylovida köpçilik ovoz olgan partiyaning rahbari boş vazir etib tayinlanadi. Tabiati. G. orollari vulkanlardan hosil bölgan. Hozir ham bu yerda bir neça vulkan çöqqilari bor (eng baland nuqtasi 840 m). Iqlimi — subekvatorial, dengiz iqlimi. Örtaça yillik t-ra 26° atrofida, yillik yogin 1500 mm dan oşadi. Sernam tropik örmonlari doimo yaşil. Aholisining 50% dan köproği negrlar, 40% duragaylar; indeyslar va yevropaliklar ham yaşaydi. Rasmiy tili — ingliz tili. Dindorlar — asosan xristian. Şahar aholisi — 32%. Tarixi. Orolni 1498 y. X. Kolumb kaşf etgan. 1650 y.dan Fransiya egallagan. 1783 y. Versal sulh şartnomasiga binoan Buyuk Britaniya mustamlakasi. 1967 y.da Buyuk Britaniya uni «Buyuk Britaniya b-n birlaşgan davlat» deb e'lon qildi. 1974 y. fev.da mustaqillikka erişdi. Şu yildan G. — BMT a'zosi. Milliy bayramlari — 7 fev. — Mustaqillik kuni (1974), 13 mart — Inqilob kuni (1979). Siyosiy partiyalari, kasaba uyuşmalari. Milliy partiya, 1989 y.da tuzilgan; Milliy demokratik kongress partiyasi, 1987 y.da asos solingan; Yangi milliy partiya, 1984 y.da tuzilgan; G. birlaşgan leyboristlar partiyasi, 1950 y.da asos solingan; Moris Bişop nomidagi vatanparvarlik harakati partiyasi, 1984 y.da tuzilgan. G. kasaba uyuşmalari kengaşi 1955 y.da tuzilgan. Xöjaligi. Iqtisodiyotining asosini q. x. taşkil etadi. Uning yalpi içki mahsulotdagi uluşi 15,5%, sanoatning uluşi — 6%. Asosan banan, kakao, kokos yonğoği, muskat yonğoği (jahonda 2-örin), paxta, sitrus mevalar, şakarkamiş yetiştiriladi. Çorvaçiligida qoramol, çöçqa boqiladi; baliq ovlaş, örmonçilik ham rivojlangan. Sanoatida q. x. mahsulotlarini qayta işlab, yoğ, rom, pivo, alkogolsiz içimliklar, şuningdek, mebel, kiyim-keçak işlab çiqaradigan kiçik korxonalar bor. Yiliga örtaça 51 mln. kVt-soat elektr energiya işlab çiqariladi. Xorijiy sayyohlar mamlakat iqtisodiyoti uçun katta ahamiyatga ega. T. y. yöq. Asosiy dengiz porti va xalqaro aeroporti — Sent-Jorjes ş. Çetga muskat yonğoği, banan, kakao çiqaradi; çetdan oziq-ovqat va sanoat mollari, transport vositalari, yoqilği, maşina, asbob-uskuna, ma'danli öğit, kiyim-keçak va b. keltiriladi. Savdo-sotiqdagi asosiy mijozlari: AQŞ, Kanada, Buyuk Britaniya, Pul birligi — Şarqiy Karib dollari. Maorifi. G. maorifi inglizça tizim ta'sirida tarkib topgan. 6—14 yoşli bolalar uçun majburiy bepul ta'lim joriy etilgan. Xususiy maktablar ham bor. Boşlanğiç maktabda ham, örta maktabda ham öqiş muddati — 7 y. Hunar-texnika va ped. bilim yurtlari bor. G.da Vest-Indiya un-tining 1 ta f-ti joylaşgan. Matbuoti, radioeşittirişi va telekörsatuvi. G.da ingliz tilida «Gavernment gazett» («Hukumat gazetasi»), «Grenada gardian» («Grenada posboni»), «Grenadian voys» («Grenada ovozi») haftalik gaz.lari çiqadi. «Grenada brodkasting netuork» radioeşittiriş xizmati 1972 y.da tuzilgan, «Grenada brodkasting korporeyşn televiji» telekörsatuv xizmati mavjud.