Grim
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 448-b. — ziyouz.com
Grim (frans. grime, ital. grumo — ajinli) — 1) aktyorlik san'atida qiyofa (asosan yuz)ni ijro etiladigan rolga moslab (maxsus böyoq b-n böyab, sun'iy soç-soqol yopiştirib, soçni rolga moslab taraş va ş.k.) özgartiriş san'ati. Obraz yaratişda muhim vositalardan biri. Pyesa yoki ssenariyning badiiy xususiyatlari, bezaklari, qahramonning fe'l-atvori, aktyor va rej.ning ijodiy maqsadiga qarab qar xil böladi. Teatr da G. tarixi qad. xalq sayillari va öyinlariga borib taqaladi. Xitoy, Hindiston, Yaponiya va b. Şarq, mamlakatlarida ham G.dan foydalanilgan. Aktyor yuziga çizilgan rasmlar köriniş jihatidan niqobga yaqin bölib, ba'zan uning örnini bosgan. Lekin G. niqobga nisbatan xarakterliroq bölgani sababli aktyorlar faqat G.dan foydalanganlar. 18 — 19-a.larda köpgina rus aktyorlari G.ga obraz yaratişda milliy va tarixiy xarakteristika vositasi deb qaraşgan. K. Stanislavskiy ham G.ni qahramon psixologiyasini oçişga yordam beruvçi eng zarur vosita deb bilgan. G. rej. ğoyasini amalga oşirişda eng muhim tarkibiy qismlardan bölgani sababli teatr rej.i va rassomning eng yaqin yordamçisi bölib G.çi-rassom vazifasi yuzaga keldi. Kinoda G. öziga xos xususiyatga ega. G. operator texnikasi talabiga (plyonkaning rang yoki yoruğlikka ta'sirçanligiga qarab) mos bölişi lozim. G. qilişda salgina soxtalik, sun'iylikka yöl qöyilişi filmga nuqson bölib tuşadi. G. qiliş murakkab jarayon bölib, u ssenariyçi, rej. fikri va operator işi b-n boğliq. G.çi-rassom suratga oliş jarayoni va kinotexnika imkoniyatlarini bilişi lozim. Agar aktyorning yuzi katta özgarişlarni talab qilsa, u holda plastik G. yopiştiriladi, yengil, yumşok, rezina qöllaniladi. Plastik G. egiluvçan, elastik bölib, u kişi yuziga juda qulay joylaşadi. Bu uslubni birinçi marta 1930 y.da sankt-peterburglik rassom R. Raugul qöllagan. Rangli filmlarning takomillaşib borişi G.çi-rassomlar oldiga yangi vazifalar qöymoqda, ular G.ni kiyimning öziga xos xususiyatlari b-n uyğunlaştirişga harakat qilib, G.dan foydalaniş usullarini muntazam özgartirib bormoqdalar. Sirkda masxarabozlarning çiqişlarida va xarakterli rollari bor yirik tomoşalarda qöllaniladi. Sirk yuzaga kelgan davrdan boşlab masxarabozlar yuzlariga oq narsalar surib tomoşa körsatişgan. 19-a. oxiri 20-a. boşlarida G. masxarabozlikda muhim omillardan biriga aylandi. Zamonaviy sirkda hayotiy G. köproq qöllanilmoqda. Özbek xalq masxaraboz va qiziqçilari — Yusufjon qiziq Şakarjonov, Aka Buxor, Akrom Yusupov kabilar öz ijodlarida G.dan köp foydalanişgan. 2) G. uçun zarur bölgan böyoq va buyumlar. G. böyoqlari maxsus retsept asosida tayyorlanib, turli xil ranglar b-n aralaştiriladi. Mohina Aşirova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГРИМ (франц. grime, итал. grumo — ажинли) — 1) актёрлик санъатида қиёфа (асосан юз)ни ижро этиладиган ролга мослаб (махсус бўёқ б-н бўяб, сунъий соч-соқол ёпиштириб, сочни ролга мослаб тараш ва ш.к.) ўзгартириш санъати. Образ яратишда муҳим воситалардан бири. Пьеса ёки сценарийнинг бадиий хусусиятлари, безаклари, қаҳрамоннинг феъл-атвори, актёр ва реж.нинг ижодий мақсадига қараб қар хил бўлади. Театр да Г. тарихи қад. халқ сайиллари ва ўйинларига бориб тақалади. Хитой, Ҳиндистон, Япония ва б. Шарқ, мамлакатларида ҳам Г.дан фойдаланилган. Актёр юзига чизилган расмлар кўриниш жиҳатидан ниқобга яқин бўлиб, баъзан унинг ўрнини босган. Лекин Г. ниқобга нисбатан характерлироқ бўлгани сабабли актёрлар фақат Г.дан фойдаланганлар. 18 — 19-а.ларда кўпгина рус актёрлари Г.га образ яратишда миллий ва тарихий характеристика воситаси деб қарашган. К. Станиславский ҳам Г.ни қаҳрамон психологиясини очишга ёрдам берувчи энг зарур восита деб билган. Г. реж. ғоясини амалга оширишда энг муҳим таркибий қисмлардан бўлгани сабабли театр реж.и ва рассомнинг энг яқин ёрдамчиси бўлиб Г.чи-рассом вазифаси юзага келди. Кинода Г. ўзига хос хусусиятга эга. Г. оператор техникаси талабига (плёнканинг ранг ёки ёруғликка таъсирчанлигига қараб) мос бўлиши лозим. Г. қилишда салгина сохталик, сунъийликка йўл қўйилиши фильмга нуқсон бўлиб тушади. Г. қилиш мураккаб жараён бўлиб, у сценарийчи, реж. фикри ва оператор иши б-н боғлиқ. Г.чи-рассом суратга олиш жараёни ва кинотехника имкониятларини билиши лозим. Агар актёрнинг юзи катта ўзгаришларни талаб қилса, у ҳолда пластик Г. ёпиштирилади, енгил, юмшок, резина қўлланилади. Пластик Г. эгилувчан, эластик бўлиб, у киши юзига жуда қулай жойлашади. Бу услубни биринчи марта 1930 й.да санкт-петербурглик рассом Р. Раугул қўллаган. Рангли фильмларнинг такомиллашиб бориши Г.чи-рассомлар олдига янги вазифалар қўймоқда, улар Г.ни кийимнинг ўзига хос хусусиятлари б-н уйғунлаштиришга ҳаракат қилиб, Г.дан фойдаланиш усулларини мунтазам ўзгартириб бормоқдалар. Циркда масхарабозларнинг чиқишларида ва характерли роллари бор йирик томошаларда қўлланилади. Цирк юзага келган даврдан бошлаб масхарабозлар юзларига оқ нарсалар суриб томоша кўрсатишган. 19-а. охири 20-а. бошларида Г. масхарабозликда муҳим омиллардан бирига айланди. Замонавий циркда ҳаётий Г. кўпроқ қўлланилмоқда. Ўзбек халқ масхарабоз ва қизиқчилари — Юсуфжон қизиқ Шакаржонов, Ака Бухор, Акром Юсупов кабилар ўз ижодларида Г.дан кўп фойдаланишган. 2) Г. учун зарур бўлган бўёқ ва буюмлар. Г. бўёқлари махсус рецепт асосида тайёрланиб, турли хил ранглар б-н аралаштирилади. Моҳина Аширова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.