Grunt
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 465-b. — ziyouz.com
Grunt GRUNT, zamin (qurilişda) — yerning asosan nuraş zonasida yotuvçi toğ jinslarining umumlaşma nomi, insonning muhandislik-quriliş faoliyatining obyekti. G.dan bino va turli muhandislik inşootlarining zamini, quriliş materiali (yöl, kötarmalar, töğon), yer osti inşootlarini (tonnel, quvurlar, omborxonalar) joylaştiriş muhiti sifatida foydalaniladi. Yaxlit toşli va ğovak (toş bölmagan) G.ga bölinadi. Yaxlit toşli G.ga monolit yoki seryoriq massiv körinişida yotgan, zarralari kuçli jipslaşgan, otilib çiqqan, metamorfik va çökindi jinslar kiradi. Ğovak G. yirik çaqiq (sementlaşmagan), qumli va gilli jinslardan iborat. G. gruntşunoslik fanida xususiyatlari, genezisiga, keyingi epigenik jarayonlarga boğliq bölgan muayyan tabiiy-tarixiy hosila sifatida, şuningdek, vaqt ötişi b-n özgarib boruvçi köp fazali sistema nuqtai nazaridan örganiladi. G. xususiyatlarini tadqiq qilişda, şuningdek, uning tarkibi, içki tuzilişi va muhitning tabiiy şaroitlari (t-ra, bosim va h.k.) ham örganiladi. Tarkibi, strukturasi va teksturasi G.ning sifatini belgilaydi. G.larning quyidagi muhim xususiyatlarini ajratiş mumkin: fizik (hajmi va soliştirma oğirligi, suv va elektr ötkazuvçanligi, ğovaqligi, egiluvçanligi va b.), fizik-kimyoviy (singdiruvçanligi, tiksotropiya va h. k.) va fizik-mexanik (siljişga qarşiligi, deformatsiyalanişi). G.ning eng muxim xususiyatlari taşqi kuçlar ta'siriga çidamliligi va mustahkamligidir. Muzlagan, muzlaberiydigan G. uçun uning issiqlik-fizik xossalari muhim. G.ning petrografik xususiyatlari lab. va dala şaroitlarida olingan namunalar va butun massivlardan foydalanib örganiladi. Quriliş ketayotgan joylar burğilaş, quduq qaziş, zondlaş va geofizika metodlari yordamida tekşiriladi. G. xususiyatlarini yaxşilaş uçun sementlovçi va biriktiradigan moddalar qöşiladi, mexanik ziçlanadi (şibbalanadi), quritiladi, qizdiriladi, muzlatiladi va h. k.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГРУНТ, замин (қурилишда) — ернинг асосан нураш зонасида ётувчи тоғ жинсларининг умумлашма номи, инсоннинг муҳандислик-қурилиш фаолиятининг объекти. Г.дан бино ва турли муҳандислик иншоотларининг замини, қурилиш материали (йўл, кўтармалар, тўғон), ер ости иншоотларини (тоннель, қувурлар, омборхоналар) жойлаштириш муҳити сифатида фойдаланилади. Яхлит тошли ва ғовак (тош бўлмаган) Г.га бўлинади. Яхлит тошли Г.га монолит ёки серёриқ массив кўринишида ётган, зарралари кучли жипслашган, отилиб чиққан, метаморфик ва чўкинди жинслар киради. Ғовак Г. йирик чақиқ (цементлашмаган), қумли ва гилли жинслардан иборат. Г. грунтшунослик фанида хусусиятлари, генезисига, кейинги эпигеник жараёнларга боғлиқ бўлган муайян табиий-тарихий ҳосила сифатида, шунингдек, вақт ўтиши б-н ўзгариб борувчи кўп фазали система нуқтаи назаридан ўрганилади. Г. хусусиятларини тадқиқ қилишда, шунингдек, унинг таркиби, ички тузилиши ва муҳитнинг табиий шароитлари (т-ра, босим ва ҳ.к.) ҳам ўрганилади. Таркиби, структураси ва текстураси Г.нинг сифатини белгилайди. Г.ларнинг қуйидаги муҳим хусусиятларини ажратиш мумкин: физик (ҳажми ва солиштирма оғирлиги, сув ва электр ўтказувчанлиги, ғовақлиги, эгилувчанлиги ва б.), физик-кимёвий (сингдирувчанлиги, тиксотропия ва ҳ. к.) ва физик-механик (силжишга қаршилиги, деформацияланиши). Г.нинг энг мухим хусусиятлари ташқи кучлар таъсирига чидамлилиги ва мустаҳкамлигидир. Музлаган, музлабэрийдиган Г. учун унинг иссиқлик-физик хоссалари муҳим. Г.нинг петрографик хусусиятлари лаб. ва дала шароитларида олинган намуналар ва бутун массивлардан фойдаланиб ўрганилади. Қурилиш кетаётган жойлар бурғилаш, қудуқ қазиш, зондлаш ва геофизика методлари ёрдамида текширилади. Г. хусусиятларини яхшилаш учун цементловчи ва бириктирадиган моддалар қўшилади, механик зичланади (шиббаланади), қуритилади, қиздирилади, музлатилади ва ҳ. к.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.