Grunt suvlari
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 465–466-b. — ziyouz.com
Grunt suvlari — yer yuzasidan pastda, birinçi suvli toğ jinslari ğovaklarida yiğilgan suv. G. s. özidan suv ötkazmaydigan ikkinçi qatlam ustida böladi. Bu qatlam giltuproq, yaxlit ohaktoş, otqindi hamda metamorfik jinslardan iborat bölişi mumkin. G. s. yer yuzasidan kanal, daryo, yoğin suvlari, atmosferadagi suv buğlarining (quyuqlaşganidan keyin) toğ jinslari ğovaklaridan pastga tuşib, suv ötkazmaydigan qatlamda yiğilişidan paydo böladi. Ularning joylanişi çuqurligi suv ötkazmaydigan qatlamning yotiş holati va suvli toğ jinslari qatlamiga boğliq. G. s. yer yuziga yaqin birinçi ğovak qatlamda joylaşadii uçun uning sathi, kimyoviy tarkibi va fizik xususiyatlari yerning ustki qismidagi tabiiy (havo harorati, yoğinning turi va miqdori, tabiiy suv havzalarining yer yuzasiga yaqin-uzoqligi) va sun'iy (suv omborlari, suğoriş inşootlari, kanalizatsiya va h. k.) sabablarga köra özgarib turadi. G.s. daryo vodiilaridagi allyuvial yotqiziqlar (qum, qumtuproq, şağal) hamda muzliklarning surilişi natijasida yotqizilgan toğ jinslari va sahrolardagi dyun yotqiziqlari ğovaklarini töldirib turadi. Şahar va sanoatni toza suv b-n ta'minlaşda G. s goho asosiy manba bölib xizmat qiladi. Özbekiston hududida G.s.ning paydo bölişi, tarqalişi va ularni qidiriş hamda işlatiş uslublari Ğ. O. Mavlonov, O. K. Lange, N. A. Kenesarin, U. M. Ahmedsafin va b. tomonidan işlab çiqilgan. Maşarif Boqiyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГРУНТ СУВЛАРИ — ер юзасидан пастда, биринчи сувли тоғ жинслари ғовакларида йиғилган сув. Г. с. ўзидан сув ўтказмайдиган иккинчи қатлам устида бўлади. Бу қатлам гилтупроқ, яхлит оҳактош, отқинди ҳамда метаморфик жинслардан иборат бўлиши мумкин. Г. с. ер юзасидан канал, дарё, ёғин сувлари, атмосферадаги сув буғларининг (қуюқлашганидан кейин) тоғ жинслари ғовакларидан пастга тушиб, сув ўтказмайдиган қатламда йиғилишидан пайдо бўлади. Уларнинг жойланиши чуқурлиги сув ўтказмайдиган қатламнинг ётиш ҳолати ва сувли тоғ жинслари қатламига боғлиқ. Г. с. ер юзига яқин биринчи ғовак қатламда жойлашадии учун унинг сатҳи, кимёвий таркиби ва физик хусусиятлари ернинг устки қисмидаги табиий (ҳаво ҳарорати, ёғиннинг тури ва миқдори, табиий сув ҳавзаларининг ер юзасига яқин-узоқлиги) ва сунъий (сув омборлари, суғориш иншоотлари, канализация ва ҳ. к.) сабабларга кўра ўзгариб туради. Г.с. дарё водииларидаги аллювиал ётқизиқлар (қум, қумтупроқ, шағал) ҳамда музликларнинг сурилиши натижасида ётқизилган тоғ жинслари ва саҳролардаги дюн ётқизиқлари ғовакларини тўлдириб туради. Шаҳар ва саноатни тоза сув б-н таъминлашда Г. с гоҳо асосий манба бўлиб хизмат қилади. Ўзбекистон ҳудудида Г.с.нинг пайдо бўлиши, тарқалиши ва уларни қидириш ҳамда ишлатиш услублари Ғ. О. Мавлонов, О. К. Ланге, Н. А. Кенесарин, У. М. Аҳмедсафин ва б. томонидан ишлаб чиқилган. Машариф Боқиев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.