Ğulja

Ğulja ĞULJA, Qulja, Inin - XXRning şim.garbiy qismidagi şahar. Sinszyan-Uyğur muxtor r-nida, Ili-Qozoq muxtor viloyatining markazi. Ili daryosi vodiysidagi muhim iqtisodiy markaz. Aholisi 250 ming kişidan ziyod (1990- y.lar örtalari). Q.x. rayonining savdo markazi. Oziq-ovqat, töqimaçilik sanoati korxonalari, muzey mavjud. Çorvaçilik mahsulotlari qayta işlanadi. Gilam töqiladi. Şahar yaqinidagi konlardan uran, volfram va b. rangli metall rudalari, asbest va grafit qazib olinadi. Şahar atrofida mevali boğlar barpo qilingan. Şahar yangi va eski qismdan iborat: an'anaviy hovlilardan iborat va köçalari çiroqsiz bölgan mahallalar b-n bir qatorda yangi zamonaviy va köp qavatli imoratlar köp qurilgan. Turizm markazlaridan.

Şahar örnida qadimda lama ibodatxonasi bölgan. Ğ. toponimining etimologiyasi ham şu ibodatxona nomi bilan boğliq. Biroqmahalliy xalq örtasida saqlanib qolgan ma'lumotlarga köra, Ğ. — arxar sözining qad. turkiy nomidir. Şaharda 2400— 2500 y. muqaddam misdan yasalgan arxar haykali topilgan. Bu esa Ğ. topo-nimining tarixi mil. av. 5-a.ga borib taqalişini körsatmokda. Ğ. va uning atrofida topilgan 3 ming yillik tarixga ega arxeologik buyumlar (oltin va misdan yasalgan hayvon va odamlar haykalçalari, mai-şiy buyumlar va b.), 2400 yillik tarixga ega mis koni şahar nisba-tan yoş bölsa-da, bu yerda qadimdan rivojlangan madaniyat mavjud bölganini körsatadi. Çingizxonning 2-öğli Çiğatoy hukmdorligi davrida şaharda hunarmandçilik rivojlandi. Junğariya xonligi davrida (1635— 1755) xon ördasi Ğ.ga yaqin yerda joylaşgan. Mançjurlarning Sin imperiyasi Ğ.da Şarqiy Turkistonni boşqargan öz harbiy qömondoni va qöşinlarini joylaştirgan. Öşa davrda Ğ. atrofida 6 qal'a qurilgan. 18-a.da şahar, ayniqsa, rivojlandi. 1933 y.gi «uç viloyat (Ili, Tarbağa-toy, Oltoy) inqilobi» davrida Ğ. hukumat markazi edi.