Gviana
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 113–114-b. — ziyouz.com
Gviana GVIANA, Fransiya Gvianasi (Guyane) — Jan. Amerikaning şim.- şarqidagi mamlakat. Fransiya mulki («dengiz ortidagi departamenta»). Mayd. 91 ming km2. Aholisi 157 ming kişi (1990-y.lar oxirlari), asosan kreol, indeys va negrlar. Axrlisining yarmi G.ning ma'muriy markazi — Kayenna ş.da yaşaydi. Rasmiy til — fransuz tili. Tabiati. G. Gviana yassitoğligining şim.-şarqida joylaşgan. Yer yuzasining örtaça bal. 300—400 m, eng baland joyi 850 m. Iklimi subekvatorial, issiq va sernam. Örtaça oylik t-ra 26—28°. Yillik yoğin 3200—3500 mm. Asosiy daryolari: Maroni, Oyapoki. G. hududining 90%i qimmatbaho yogoç beradigan sernam tropik örmonlar b-n qoplangan. Tarixi. Qadimdan G. hududida ovçilik, baliq ovlaş, yovvoyi ösimlik mevalarini yiğiş b-n kun keçiruvçi köçmançi indeyslar yaşagan. G.ni dastlab 1604 y.da fransuzlar bosib olgan va bu yerda 1634 y.da Kayenna ş.ni barpo etgan. G. hududi 17-a. örtalaridan 19-a boşlarigaça Fransiya, Buyuk Britaniya, Portugaliya, Niderlandiya davlatlari örtasida talaş bölib keldi. 1817 y.dan fransuzlar G.da mustahkam örnaşib oldilar. 18-a. oxiridan 20-a. boşigaça G. fransuz siyosiy mahbuslari surgun qilinadigan joy bölgan. 1946 y. 19 martda G.ning mustamlaka maqomi Fransiyaning dengiz ortidagi depertamenti qilib özgartirildi. Xöjaligi. Aholining asosiy maşğuloti — dehqonçilik. Mahsuloti eksport qilinadigan ekinlardan şakarqamiş (asosan rom tayyorlaş uçun), kofe, kakao, banan; içki ehtiyojlar uçun makkajöxori, şoli, sitrus mevalar va sabzavot yetiştiriladi. Qoramol, çöçqa boqiladi. Okeandan dengiz hayvonlari, baliq ovlanadi. Sanoatining asosiy tarmoqlari: oltin qazib çiqariş, yoğoç tayyorlaş. Oltin eksport mollari qiymatining qariyb yarmini, yoğoç 1/4 qismini taşkil etadi. Oziq-ovqat, yoğoçsozlik sanoati korxonalari bor. Çetga krevetka (qisqiçbaqaning mayda turi), puşti daraxt ekstrakti, xom teri, balik, moyi çiqaradi. Çetdan quriliş materiallari, yoqilği, matolar, turli jihozlar keltiriladi. Taşki savdo asosan Fransiya b-n olib boriladi. Dengiz va havo yöllari orqali Fransiya, Angliya, AQŞ va b. mamlakatlar b-n boğlangan. Kuru ş. yaqinida Fransiyaning kosmik tadqiqotlar böyiça milliy markazi va kosmodrom joylaşgan. Pul birligi — fransiya franki.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГВИАНА, Франция Гвианаси (Guyane) — Жан. Американинг шим.- шарқидаги мамлакат. Франция мулки («денгиз ортидаги департамента»). Майд. 91 минг км2. Аҳолиси 157 минг киши (1990-й.лар охирлари), асосан креол, индейс ва негрлар. Ахрлисининг ярми Г.нинг маъмурий маркази — Кайенна ш.да яшайди. Расмий тил — француз тили. Табиати. Г. Гвиана ясситоғлигининг шим.-шарқида жойлашган. Ер юзасининг ўртача бал. 300—400 м, энг баланд жойи 850 м. Иклими субэкваториал, иссиқ ва сернам. Ўртача ойлик т-ра 26—28°. Йиллик ёғин 3200—3500 мм. Асосий дарёлари: Марони, Ояпоки. Г. ҳудудининг 90%и қимматбаҳо ёгоч берадиган сернам тропик ўрмонлар б-н қопланган. Тарихи. Қадимдан Г. ҳудудида овчилик, балиқ овлаш, ёввойи ўсимлик меваларини йиғиш б-н кун кечирувчи кўчманчи индейслар яшаган. Г.ни дастлаб 1604 й.да французлар босиб олган ва бу ерда 1634 й.да Кайенна ш.ни барпо этган. Г. ҳудуди 17-а. ўрталаридан 19-а бошларигача Франция, Буюк Британия, Португалия, Нидерландия давлатлари ўртасида талаш бўлиб келди. 1817 й.дан французлар Г.да мустаҳкам ўрнашиб олдилар. 18-а. охиридан 20-а. бошигача Г. француз сиёсий маҳбуслари сургун қилинадиган жой бўлган. 1946 й. 19 мартда Г.нинг мустамлака мақоми Франциянинг денгиз ортидаги депертаменти қилиб ўзгартирилди. Хўжалиги. Аҳолининг асосий машғулоти — деҳқончилик. Маҳсулоти экспорт қилинадиган экинлардан шакарқамиш (асосан ром тайёрлаш учун), кофе, какао, банан; ички эҳтиёжлар учун маккажўхори, шоли, цитрус мевалар ва сабзавот етиштирилади. Қорамол, чўчқа боқилади. Океандан денгиз ҳайвонлари, балиқ овланади. Саноатининг асосий тармоқлари: олтин қазиб чиқариш, ёғоч тайёрлаш. Олтин экспорт моллари қийматининг қарийб ярмини, ёғоч 1/4 қисмини ташкил этади. Озиқ-овқат, ёғочсозлик саноати корхоналари бор. Четга креветка (қисқичбақанинг майда тури), пушти дарахт экстракти, хом тери, балик, мойи чиқаради. Четдан қурилиш материаллари, ёқилғи, матолар, турли жиҳозлар келтирилади. Ташки савдо асосан Франция б-н олиб борилади. Денгиз ва ҳаво йўллари орқали Франция, Англия, АҚШ ва б. мамлакатлар б-н боғланган. Куру ш. яқинида Франциянинг космик тадқиқотлар бўйича миллий маркази ва космодром жойлашган. Пул бирлиги — франция франки.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.