Fransiya Gvianasi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Fransiya Gvianasi (fransuzça Guyane; ÖzME'da Gviana) — Janubiy Amerikaning şimoli-şarqiy qirğoğida joylaşgan hudud, Fransiyaning dengiz ortidagi departamenti va mintaqasi. Ma'muriy markazi — Kayenna şahri. ÖzME'ga köra, maydoni 91 ming km², rasmiy tili — fransuz tili. Ğarbda Surinam, janub va şarqda Braziliya bilan çegaradoş, şimoldan Atlantika okeani bilan yuviladi. Inglizça Vikipediyaga köra, bu Amerika materigida hanuzgaça Yevropa davlati suverenitetida qolgan yagona hudud bölib, Yevropa Ittifoqi tarkibiga kiradi va unda yevro valyutasi muomalada.12
Tabiati
13ÖzME'ga köra, Gviana Gviana yassi toğligining şimoli-şarqiy qismini egallaydi; yer yuzasining örtaça balandligi 300–400 metr. Rusça Vikipediyaga köra, Atlantika sohili böylab kengligi 20 kilometrça keladigan past va botqoq tekislik çöziladi, qolgan hudud örmonli yassi toğlikdan iborat; eng baland nuqtasi — Bellevyu toği (851 m).
Iqlimi subekvatorial, issiq va nam. ÖzME ma'lumotiga köra, örtaça oylik harorat 26–28°, yillik yoğin 3200–3500 mm. Asosiy daryolari — Maroni va Oyapok. Hududning kattagina qismini qimmatbaho yoğoç beradigan nam tropik örmonlar qoplagan; inglizça Vikipediyaga köra, örmonlar hududning qariyb 99 foizini egallaydi, Yevropa Ittifoqidagi eng katta milliy bağ — Gviana Amazoniya baği esa uning 41 foizini qamrab oladi.
Tarixi
13ÖzME'ga köra, qadimda bu yerda ovçilik, baliqçilik va yovvoyi mevalar teriş bilan kun keçirgan köçmançi indeys qabilalari yaşagan. Rusça Vikipediyaga köra, sohilni 1499-yilda ispanlar kaşf etgan, ammo u ularni qiziqtirmagan. 1604-yilda bu yerda dastlabki fransuz köçmanlari örnaşgan, 1634-yilda Kayenna şahriga asos solingan. XVII–XIX asrlar boşida hudud uçun Fransiya, Angliya, Portugaliya va Niderlandiya örtasida kuraş ketgan; 1817-yildan fransuz hokimiyati uzil-kesil örnatilgan.
Rusça Vikipediyaga köra, plantatsiyalarda işlaş uçun Afrikadan qullar keltirilgan, qullik 1848-yilda bekor qilingan. 1852-yildan Gviana surgun joyiga aylantirilgan va 1939-yilgaça bu yerga 70 mingga yaqin kişi surgun qilingan. 1855-yilda oltin konlari topilib, «oltin isitmasi» boşlangan. ÖzME'ga köra, 1946-yil 19-martda koloniya maqomi bekor qilinib, Gviana Fransiyaning dengiz ortidagi departamentiga aylantirilgan.
Aholisi
13ÖzME'ga köra, 1990-yillar oxirida hududda 157 ming kişi yaşagan, ularning asosiy qismini kreollar, indeyslar va afrikalik qullarning avlodlari taşkil etgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 2026-yil yanvar holatiga aholi soni taxminan 298,6 ming kişi; aholining yarmiga yaqini Kayenna şahrida yaşaydi. Rasmiy til fransuz tili bölsa-da, eng keng tarqalgan sözlaşuv tili — Gviana kreol tili.
Xöjaligi va kosmodrom
13ÖzME ma'lumotiga köra, aholining asosiy maşğuloti dehqonçilik: eksport uçun şakarqamiş (asosan rom tayyorlaş uçun), kofe, kakao va banan, içki ehtiyoj uçun makkajöxori, şoli, sitrus mevalar va sabzavot yetiştiriladi. Sanoatning asosiy tarmoqlari — oltin qazib oliş va yoğoç tayyorlaş; eksport qilinadigan mahsulotlar orasida krevetka ham bor. Taşqi savdo asosan Fransiya bilan olib boriladi.
Hudud iqtisodiyotida Kuru şahri yaqinidagi kosmodrom muhim örin tutadi. Rusça Vikipediyaga köra, ekvatorga yaqinligi sababli bu joy 1964-yilda kosmodrom qurilişi uçun tanlangan. Inglizça Vikipediyaga köra, Gviana kosmik markazi hozir Yevropa kosmik agentligining asosiy uçiriş maydoni bölib, u yerdan «Ariane» raketalari uçiriladi; jumladan, «Jeyms Uebb» kosmik teleskopi ham şu yerdan fazoga çiqarilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Fransiya Gvianasi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4450 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAFransiya Gvianasi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4450
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4450
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Гвиана (департамент Франции)ru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: French Guianaen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 2-jild, 113–114-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 113–114-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.