Hofiz
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 205–206-b. — ziyouz.com
Hofiz (arab. — yoddan biluvçi, saqlovçi) — 7-a.dan arablarda Qur'on suralarini yoddan qiroat bilan öquvçi kişi, qori. 11-a.dan musulmon Şarq mamlakatlari (jumladan, Örta Osiyo va Xuroson)da mumtoz ğazal va dostonlarni yoddan aytgan kişilar, şuningdek, özi ham ijodkorlik qobiliyatiga ega, kuyohanglarni esda saqlaş quvva (hofiza) si ötkir bölgan, yuqori malakali aşulaçi, xonanda (mas, Töyçi hofiz, Leviça hofiz, Madumar hofiz va b.). Ayni paytda, öz ğazallarini ohangli öqigan hassos şoirlarga ham H. darajasi nisbat berilgan (Hofiz Şeroziy, Hofiz Xorazmiy va b.). Xalq orasida «H.i namudor» (nom qozongan H.), «H.i nusrat» (ğalaba qozongan, hofizlar bellaşuvida ğolib çiqqan H.), «H.i mehrobxon» (Qur'on suralarini, «Na't» kabi diniy aytimlarini öta yoqimli ovoz bilan öqiydigan H.; mas, Navoiyning «Majolis un-nafois» asarida tilga olingan Hofiz Jaloliddin Mahmud va b.), «H.i Qur'on» (butun Qur'onni yod bilgan qori) kabi atamalar ham qöllangan.
Örta Osiyoda H. va hofizlik san'-ati «jirçi», «oqin», «girçi», «giranda» deb atalgan öziga xos xonan-dalik an'analari negizida rivoj topgan (q. Borbad, Jirov). Özbekistonda 1920 y.larda «Turkiston Respublikasi xalq hofizi» unvoni M.Qoriyoqubov, Töyçi hofizlarga berilgan. 1940—60 y.larda va 1990 y.dan «Özbekiston xalq hofizi» un-voni joriy etilgan.
Baxriddin Nasriddinov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲОФИЗ (араб. — ёддан билувчи, сақловчи) — 7-а.дан арабларда Қуръон сураларини ёддан қироат билан ўқувчи киши, қори. 11-а.дан мусулмон Шарқ мамлакатлари (жумладан, Ўрта Осиё ва Хуросон)да мумтоз ғазал ва достонларни ёддан айтган кишилар, шунингдек, ўзи ҳам ижодкорлик қобилиятига эга, куйоҳангларни эсда сақлаш қувва (ҳофиза) си ўткир бўлган, юқори малакали ашулачи, хонанда (мас, Тўйчи ҳофиз, Левича ҳофиз, Мадумар ҳофиз ва б.). Айни пайтда, ўз ғазалларини оҳангли ўқиган ҳассос шоирларга ҳам Ҳ. даражаси нисбат берилган (Ҳофиз Шерозий, Ҳофиз Хоразмий ва б.). Халқ орасида «Ҳ.и намудор» (ном қозонган Ҳ.), «Ҳ.и нусрат» (ғалаба қозонган, ҳофизлар беллашувида ғолиб чиққан Ҳ.), «Ҳ.и меҳробхон» (Қуръон сураларини, «Наът» каби диний айтимларини ўта ёқимли овоз билан ўқийдиган Ҳ.; мас, Навоийнинг «Мажолис ун-нафоис» асарида тилга олинган Ҳофиз Жалолиддин Маҳмуд ва б.), «Ҳ.и Қуръон» (бутун Қуръонни ёд билган қори) каби атамалар ҳам қўлланган.
Ўрта Осиёда Ҳ. ва ҳофизлик санъ-ати «жирчи», «оқин», «гирчи», «гиранда» деб аталган ўзига хос хонан-далик анъаналари негизида ривож топган (қ. Борбад, Жиров). Ўзбекистонда 1920 й.ларда «Туркистон Республикаси халқ ҳофизи» унвони М.Қориёқубов, Тўйчи ҳофизларга берилган. 1940—60 й.ларда ва 1990 й.дан «Ўзбекистон халқ ҳофизи» ун-вони жорий этилган.
Бахриддин Насриддинов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.