Hofizi Abru
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 209–210-b. — ziyouz.com
Hofizi Abru HOFIZI ABRU, Şahobuddin Abdulloh ibn Lutfilloh ibn Abdurraşid al-Havofiy (1361/62, Hirot - 1430, Zan-jon) — tarixçi va geograf. Amir temur va Şohrux saroylarida tarixnavis bölgan. Tarixiy va tarixiy-geografik asarlar («Zayli Zafarnomai Şomiy», «Zayli Jomi' ut-tavorix», «Tarixi Hofizi Abru», «Majmua attavorixi sultoniya», «Zubdat ut-tavorixi Boy-sunquriy») muallifi. «Zayli Zafar-nomai Şomiy» asari Nizomiddin Şomiynnnt «Zafarnoma»siga ilova bölib, asardagi tarixiy voqealar bayonini 1405 y.gaça davom ettirgan. «Zayli Jomi' ut-tavorix» Raşiduddin Fazlul-lodning «Jomi' ut-tavorix» asarining davomi bölib, unda Eronning 1304— 70 y.lardagi tarixi aks ettirilgan(1417). «Tarixi Hofizi Abru» nomi bilan maşhur tarixiy-geografik asarida dunyoning doira şaklidagi xaritasi va b. xaritalar berilgan. Bu xaritaning muhim tomonlaridan biri — gradus töri çizilganidir, uni geograflar H.A.ning şoh asari deb hisoblaydilar. Bu asarda yer yuzidagi suvlar, toğ-toşlar, mamlakatlar va ulardagi şahar-qişloqlar, şuningdek, Fors, Kermon, Xurosonning batafsil geo-grafiyasi va tarixi, Movarounnahr geof. si bayon etilgan. Xususan, Samarqand, Buxoro, Keş, Naxşab, Termiz kabi şaharlar hamda Jayxun, Say-xun, Murğob va b. daryolar, mamlakatlar, viloyatlarning kenglik va uzunliklari körsatib ötilgan va masofalar hamda maydonlarni izohlovçi (farsang, oylik yöl, kunlik yöl) ançagina satrlar bor. 1423—27 y.larda yozilgan «Majmua»(«Töplam») asari Şohrux saltanati tarixini 1417 yilgi voqealar bilan tugatadi. Uning 4-jildi «Zubdat ut-tavorixi Boysun-quriy»da tarixiy voqealar 1417 y.ga qadar yetkazilgan. H. A.ning asarlarida ijtimoiy-iqtisodiy ma'lumotlar, bizgaça yetib kelmagan asarlardan parçalar va muallifning öz davriga oid xabarlari keng örin olgan. H.A. asarlarining qölyozmalari Sankt-Peterburg, Oksford va Toşkentda saqlanadi.
Ad.: Bartold V.V., Soçineniya, t.8, M., 1973; Hasanov H., Sayyoholimlar, T.,1981.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲОФИЗИ АБРУ, Шаҳобуддин Абдуллоҳ ибн Лутфиллоҳ ибн Абдуррашид ал-Ҳавофий (1361/62, Ҳирот - 1430, Зан-жон) — тарихчи ва географ. Амир темур ва Шоҳрух саройларида тарихнавис бўлган. Тарихий ва тарихий-географик асарлар («Зайли Зафарномаи Шомий», «Зайли Жомиъ ут-таворих», «Тарихи Ҳофизи Абру», «Мажмуа аттаворихи султония», «Зубдат ут-таворихи Бой-сунқурий») муаллифи. «Зайли Зафар-номаи Шомий» асари Низомиддин Шомийнннт «Зафарнома»сига илова бўлиб, асардаги тарихий воқеалар баёнини 1405 й.гача давом эттирган. «Зайли Жомиъ ут-таворих» Рашидуддин Фазлул-лоднинг «Жомиъ ут-таворих» асарининг давоми бўлиб, унда Эроннинг 1304— 70 й.лардаги тарихи акс эттирилган(1417). «Тарихи Ҳофизи Абру» номи билан машҳур тарихий-географик асарида дунёнинг доира шаклидаги харитаси ва б. хариталар берилган. Бу хаританинг муҳим томонларидан бири — градус тўри чизилганидир, уни географлар Ҳ.А.нинг шоҳ асари деб ҳисоблайдилар. Бу асарда ер юзидаги сувлар, тоғ-тошлар, мамлакатлар ва улардаги шаҳар-қишлоқлар, шунингдек, Форс, Кермон, Хуросоннинг батафсил гео-графияси ва тарихи, Мовароуннаҳр геоф. си баён этилган. Хусусан, Самарқанд, Бухоро, Кеш, Нахшаб, Термиз каби шаҳарлар ҳамда Жайхун, Сай-хун, Мурғоб ва б. дарёлар, мамлакатлар, вилоятларнинг кенглик ва узунликлари кўрсатиб ўтилган ва масофалар ҳамда майдонларни изоҳловчи (фарсанг, ойлик йўл, кунлик йўл) анчагина сатрлар бор. 1423—27 й.ларда ёзилган «Мажмуа»(«Тўплам») асари Шоҳрух салтанати тарихини 1417 йилги воқеалар билан тугатади. Унинг 4-жилди «Зубдат ут-таворихи Бойсун-қурий»да тарихий воқеалар 1417 й.га қадар етказилган. Ҳ. А.нинг асарларида ижтимоий-иқтисодий маълумотлар, бизгача етиб келмаган асарлардан парчалар ва муаллифнинг ўз даврига оид хабарлари кенг ўрин олган. Ҳ.А. асарларининг қўлёзмалари Санкт-Петербург, Оксфорд ва Тошкентда сақланади.
Ад.: Бартольд В.В., Сочинения, т.8, М., 1973; Ҳасанов Ҳ., Сайёҳолимлар, Т.,1981.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.