Hofizi Abru
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Hofizi Abru (töliq ismi Şahobuddin Abdulloh ibn Lutfilloh ibn Abdurraşid al-Havofiy; 1361/1362 — 1430) — Temuriylar davrining tarixçisi va geografi, fors tilida yozgan. ÖzME'ga köra, u Amir Temur va Şohrux Mirzo saroylarida tarixnavis bölib xizmat qilgan. Rusça Vikipediya uni temuriylar davrining eng muhim fors tarixçilaridan biri deb hisoblaydi.12
Hayoti
13ÖzME'ga köra, Hofizi Abru 1361 yoki 1362-yilda Hirotda tuğilgan. Inglizça Vikipediya uning tuğilgan yurtini umumiy tarzda Xuroson deb körsatadi va ta'limni Hamadonda olganini qayd etadi. 1380-yillarda u Amir Temur saroyiga kirgan, Temur vafotidan keyin Hirotda uning ögli Şohrux xizmatida davom etgan. Rusça Vikipediyaga köra, u hukmdorlarni harbiy yurişlarda kuzatib borgan; inglizça Vikipediyaga köra, 1429-yilda Şohruxning Qoraqoyunlilarga qarşi ikkinçi yurişida qatnaşgan. Zamondoşlari uni mohir şaxmatçi sifatida ham tanigan. Tarixçi 1430-yilda Zanjon şahrida vafot etgan.
Asarlari
13ÖzME'ga köra, Hofizi Abru bir neça tarixiy va tarixiy-geografik asar muallifi. «Zayli Zafarnomai Şomiy» Nizomiddin Şomiyning «Zafarnoma»siga qöşimça bölib, voqealar bayonini 1405-yilgaça davom ettiradi; inglizça Vikipediyaga köra, uni yoziş Şohrux tomonidan 1412-yilda buyurilgan. «Zayli Jomi' ut-tavorix» esa Raşiduddinning maşhur «Jomi' ut-tavorix» asarining davomi bölib, unda Eronning 1304–1370-yillardagi tarixi yoritilgan.
1423–1427-yillarda yozilgan «Majmua» («Töplam») Şohrux saltanati tarixini 1417-yil voqealarigaça olib keladi. ÖzME'ga köra, uning törtinçi jildi «Zubdat ut-tavorixi Boysunquriy» deb ataladi va Boysunqur Mirzoga bağişlangan. Rusça Vikipediyaga köra, «Majma' ut-tavorix» tört qismdan iborat: payğambarlar qissalari va qadimgi Eron tarixi, 1258-yilgaça xalifalik tarixi, saljuqiylar va möğullar davri Eroni hamda Temur va Şohrux davri.
Geografik merosi
13Inglizça Vikipediyaga köra, 1414-yilda Şohrux topşiriği bilan Hofizi Abru «Masolik ul-mamolik va suvar ul-aqolim» nomli arabça geografik asarni tarjima qila boşlagan, biroq uni tugatmagan; olingan ma'lumotlarni Fors, Kermon va Xuroson tarixiga oid asariga kiritgan. ÖzME'ga köra, «Tarixi Hofizi Abru» deb ataladigan bu tarixiy-geografik asarda dunyoning doira şaklidagi xaritasi berilgan; unga daraja töri tuşirilgani tufayli geograflar uni olimning eng yuksak yutuği deb biladi. Asarda Movarounnahr geografiyasi, xususan Samarqand, Buxoro, Keş, Naxşab, Termiz şaharlari, Jayhun (Amudaryo), Sayhun (Sirdaryo) va Murğob daryolari tasvirlangan, joylarning kenglik va uzunliklari, masofalar farsang va yöl kunlari bilan körsatilgan.
Ahamiyati
13ÖzME'ga köra, Hofizi Abru asarlarida ijtimoiy-iqtisodiy ma'lumotlar köp, bizgaça yetib kelmagan manbalardan parçalar saqlanib qolgan. Rusça Vikipediyaga köra, «Zubdat ut-tavorix» Abdurazzoq Samarqandiyning «Matla' us-sa'dayn» asari uçun deyarli yagona manba bölgan va şu orqali keyingi fors solnomalariga ta'sir qilgan; uning asarlarini Vasiliy Bartold va boşqa şarqşunoslar örgangan. Qölyozmalari Sankt-Peterburg, Oksford va Toşkentda saqlanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Hofizi Abru // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4034 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAHofizi Abru. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4034
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4034
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Hafiz-i Abruen.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Хафизи Абруru.wikipedia.org
- 3ÖzME, 11-jild, 209–210-b.manbaa.uz · ÖzME, 11-jild, 209–210-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.