Ibn Arabşoh
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ibn Arabşoh (töla ismi Şihobuddin Ahmad ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn Ibrohim; 1388 — 1450) — arab tarixçisi, adib va tarjimon. Amir Temur hayoti va yurişlari haqidagi «Ajoyib ul-maqdur fi axbori Temur» («Temur haqidagi xabarlarda taqdir ajoyibotlari») asari bilan maşhur. ÖzME'ga köra, u 1388-yilda Damaşqda tuğilgan va 1450-yilda Qohirada vafot etgan; rusça Vikipediyada tuğilgan sanasi 1389-yil 15-noyabr, vafot etgan kuni 1450-yil 24-avgust deb körsatiladi.12
Hayoti
131401-yilda Amir Temur Suriyani egallagaç, yoş Ibn Arabşoh oilasi bilan birga Samarqandga olib ketilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, u onasi va singlisi bilan asir sifatida olib kelingan. Samarqandda yaşagan yillari (1401–1408) u yetuk olimlardan saboq olib, fors, turkiy va möğul tillarini, islom ilmlari va adabiyotni örgangan.
Keyin Ibn Arabşoh uzoq sayohatlarga çiqqan: Xorazm, Möğuliston, Xitoy çegaralari, Oltin Örda poytaxti Saroy va Hoji Tarxonda (Astraxan) bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1412-yilda Qora dengiz orqali Edirnaga yetib kelgan va Usmonli sultoni Mehmed I ning maxfiy kotibi, şahzodalarning murabbiysi bölgan; bu yerda arab va fors tillaridan tarjimalar qilgan. ÖzME'ga köra, u sultonning maxsus kotibi sifatida ön yil xizmat qilgan.
Sulton vafotidan söng, 1422-yilda Ibn Arabşoh qariyb yigirma yil körmagan ona şahri Damaşqqa qaytgan, haj qilgan va asosiy asarlarini şu davrda yozgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1438-yilda u Misrga köçib, Qohirada yaşagan, mamluk sultoni Jaqmaqning yaqin kişilaridan bölgan va tarixçi Ibn Tağriberdi bilan aloqa qilgan. Zamonasidagi şoir va ulamolar haqidagi kesatiqli gaplari uçun 1450-yilda beş kun hibsda saqlangan va ozod etilganidan köp ötmay vafot etgan. Inglizça Vikipediyaga köra, maşhur olim Abdulvahhob ibn Arabşoh uning öğli bölgan.
Asarlari
13Ibn Arabşohning eng maşhur asari — Temur haqidagi kitob. Inglizça Vikipediyaga köra, u 1435-yil avgustida Damaşqda yakunlangan. Asar 1636-yilda Leydenda arabça matni bilan naşr etilgan, keyin fransuz, ingliz va boşqa tillarga tarjima qilingan. Rusça Vikipediyaga köra, uni özbek tiliga professor Ubaydulla Uvatov ögirgan; ÖzME'ga köra, tarjima «Amir Temur tarixi» nomi bilan 1992-yilda Toşkentda çiqqan.
ÖzME'ga köra, muallif Temurga duşmanlik ruhida yozgan, bu munosabat asarda yaqqol seziladi. Şunga qaramay, kitobda Temur davlati va qöşni mamlakatlarning siyosiy, xöjalik va madaniy hayotiga oid qimmatli ma'lumotlar köp. Ibn Arabşoh Temurning keksalikda ham fikri tiniq va jismonan baquvvat bölganini, mard odamlarni qadrlaganini, yolğon va xuşomadni tez farqlaganini e'tirof etgan.
Uning boşqa asarlari orasida «Fokihat ul-xulafo va mufokahat uz-zurafo» («Xalifalar mevasi va zukkolar hazili») bor; rusça Vikipediyaga köra, u «Kalila va Dimna» namunasida saj' bilan yozilgan pand-nasihat hikoyalari töplamidir. ÖzME'ga köra, Oltin Örda tarixiga oid «Ğurrat us-siyar fi duval it-turk va-t-tatar» asari saqlanmagan. Ibn Arabşoh Avfiyning «Javomi' ul-hikoyot» töplami va Abu Laysning tafsirini fors tilidan turkiyga tarjima qilgan. Rusça Vikipediyaga köra, uç tilda bir xil mahorat bilan yozgani uçun «uç til söz sultoni» laqabini olgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ibn Arabşoh // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3689 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAIbn Arabşoh. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3689
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3689
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Ибн Арабшахru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Ibn Arabşahen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 4-jild, 5-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 5-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.