Gavharşod begim
SaqlaşBoşqa nomlari: Goharşad
Öqiş: 2 daqiqa
Gavharşod begim (forsça: گوهرشاد; 1379–1457) — Temuriylar hukmdori Şohruxning xotini, san'at va ilm-fan homiysi. U Temuriylar saltanatida volida begim sifatida tanilgan.
Hayoti
13Uzbekça Vikipediyaga köra, Gavharşod begim 1379-yilda Samarqandda tuğilgan. U çiğatoy zodagoni Ğiyosuddin tarxonning qizi bölib, uning avlodi Qişlik tarxon unvonini olgan. Rus va ingliz Vikipediyalarida ham otasi Ğiyosiddin Tarxon, nufuzli amaldor ekani aytiladi. Ingliz Vikipediyasiga köra, Qişlik tarxon unvonini Çingizxondan olgan, rus Vikipediyasida esa tarxon unvoni oilaga Amir Temur tomonidan berilgani yoziladi.
Özbek Vikipediyasida u 1393-yil Şohruxga turmuşga çiqqani, ingliz Vikipediyasida esa taxminan 1388-yil, aniq 1394-yilgaça nikohlangani yoziladi. Uning öğillari Uluğbek, Boysunğur va Muhammad Jöqiy bölgan. Qizlari soni manbalarda har xil: özbek Vikipediyasida ikki qiz, rus Vikipediyasida uç qiz, ingliz Vikipediyasida uç qiz (Maryam Sulton oğa, Qutluğ Turkon oğa, Sa'odat Sulton oğa) keltirilgan.
Faoliyati
13Ingliz Vikipediyasiga köra, 1405-yilda u Temuriylar poytaxtini Samarqanddan Hirotga köçirişda iştirok etgan. Şohrux davlatni boşqarişdan köra ibodat va diniy kitoblar mutolaasini afzal körgani sababli, unga avval devon işlari, söng viloyat hokimlari va sarkardalarni tayinlaş, mukofot va jazo beriş huquqi topşirilgan. Masalan, 1440-yilda tarixçi Fasih Ahmad Xavofiy uning buyruği bilan ikki marta zindonga taşlangan.
1444-yilda Şohrux oğir betob bölganda, u maxfiy farmon bilan nabirasi Alouddavlani valiahd etib tayinlagan, biroq Şohrux tuzalib ketgani uçun bu reja amalga oşmagan. 1446-yilda nabirasi Sulton Muhammad Hamadon va Isfahonni egallab, Şerozni qamal qilganda, u Şohrux bilan birga unga qarşi yuriş qilgan va isyonga undagan amaldorlar qatorida bir neça sayyidni qatl etişni talab qilgan. Şohrux vafotidan (1447) söng, ingliz va rus Vikipediyalariga köra, u nabirasini taxtga çiqargan va yana ön yil davomida siyosatda katta rol öynagan. Özbek Vikipediyasiga köra, keyinçalik Abdullatif uni hibsga olgan va uning siyosiy örni susaygan, 1450-yilda Abulqosim Bobur uni Hirot Jome masjidiga köçirgan.
U homiylik qilgan muhitda rassomlar, me'morlar, faylasuflar va şoirlar, jumladan Jomiy yaşagan. Uning buyruği bilan Hirotda masjid, madrasa va maqbaradan iborat majmua qurilgan. Ingliz Vikipediyasiga köra, 1418-yilda Maşhadda ham u masjid qurdirgan.
Vafoti
131457-yilda Sulton Abu Said Hirotni egallab, Gavharşod begimni qatl ettirgan. Ingliz va rus Vikipediyalarida qatl sanasi 19-iyul 1457 deb körsatilgan va u 80 yoşdan oşgan edi. U Boysunğur daxmasiga dafn etilgan, özbek Vikipediyasida unga bağişlangan memoriy majmua haqida alohida maqola bor. Ingliz va rus Vikipediyalariga köra, maqbara u qurdirgan madrasa yonida joylaşgan.
Merosi
13Kobuldagi 2003-yilda oçilgan ayollar universiteti uning nomi bilan atalgan. Pirimqul Qodirovning «Ona loçin vidosi» tarixiy romani Gavharşod begimga bağişlangan. Özbek akademik drama teatrining «Mirzo Uluğbek» spektaklida uning rolini aktrisa Yayra Abdullaeva ijro etgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Gavharşod begim // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1206 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGavharşod begim. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1206
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1206
Hayot yöli 2 bekat · Globusda köriş →
Samarqand 1379–1405 · 26 yil
Gavharşod begim Samarqandda tuğilgan; 1405-yilda Temuriylar poytaxti Samarqanddan Hirotga köçirilgan.
Manba: https://uz.wikipedia.org/wiki/Gavharshod_begimHirot 1405–1457 · 52 yil
Poytaxtni Hirotga köçirgan, Şohrux bilan saltanatni boşqargan, Hirotda quriliş işlarini olib borgan va 1457-yilda şu yerda qatl etilgan.
Manba: https://en.wikipedia.org/wiki/Gawhar_Shad
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Wikidata: Q464986wikidata.org · P569 (Yulian taqvimi), P19, P570 (Yulian taqvimi), P20
- 2https://uz.wikipedia.org/wiki/Gavharshod_begimuz.wikipedia.org
- 3https://en.wikipedia.org/wiki/Gawhar_Shaden.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.