Hokim

Hokim (ÖzRda) — viloyat, tuman, şaharda oliy mansabdor şaxs. U mahalliy vakillik va ijro etuvçi hokimiyat boşliği. H. lavozimining joriy etilişi özbek milliy davlatçiligi an'analari va tarixiy tajribalarga asoslangandir. Iskandar Makduniy zamonida mahalliy aholi vakillaridan Artaboz — Baqtriyada, Oksiart va Xoriyen — Söğdiyona hududlarida H.lik qilganlar. Amir Temur va temuriylar davrida davlat boşqaruvi oliy darajadagi amaldorlardan taşkil topgan markaziy boşqaruv va viloyat H.lari qölidagi mahalliy boşqaruvdan iborat bölgan. H.lar mamlakatning amaldagi haqiqiy egalari edilar. Örta Osiyo xonliklarida muayyan bir şahar va uning atrofidagi qişloqlar ustidan rahbarlikni amalga oşiriş uçun bel-gilab qöyilgan amaldorlar H. deb atalgan.

Mustaqillikning ilk kunlarida-noq Özbekistonda mahalliy hokimiyat organlari faoliyatini kuçay-tiriş maqsadida H. lavozimi ta'sis etildi. «Özbekiston Respublikasi mahalliy hokimiyat idoralarini qayta taşkil etiş töğrisida» Oliy Ken-gaş tomonidan qabul qilingan qonun (1992 y. 4 yanv.) H. va hokimlik tuzilmasining asosiy vazifalarini belgilab berdi. Özbekiston Respublikasi Konstitupiyasining 99-moddasiga binoan, «Viloyatlar, tumanlar va şaharlarda (tumanga böysunadigan şaharlardan, şuningdek şahar tarkibiga kiruvçi tumanlardan taşqa-ri) hokimlar boşçilik qiladigan xalq deputatlari Kengaşlari hokimiyatning vakillik organlari bölib, ular davlat va fuqarolarning man-faatlarini közlab öz vakolatlariga taalluqli masalalarni hal etadilar». Xalq deputatlari Kengaşlari va H.larning vakolat muddati — 5 yil. Vakillik va ijroiya hokimiyatini tegişligiga qarab viloyat, tuman va şahar H.lari boşqaradi. Viloyatlar H.lari va Toşkent şahri H.i Özbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tayinlanadi va lavozimidan ozod qilinadi hamda tegişli xalq deputatlari Kengaşi tomonidan tasdiklanadi. Şaharlardagi tumanlarning H.lari tegişli şahar H.i tomonidan tayinlanadi va la-vozimidan ozod qilinadi hamda xalq deputatlari şahar Kengaşi tomonidan tasdiqlanadi. Tumanlarga böysunadigan şaharlarning H.lari tuman H.i tomonidan tayinlanadi va lavo-zimidan ozod qilinadi hamda xalq deputatlari tuman Kengaşi tomonidan tasdiqlanadi. H.lar yakkaboşçilik prinpipida iş olib boradi va ularning çiqargan hujjatlari şu hududda bajarilişi şart. H. özining qarorlarigina emas, özi rah-barlik qilayotgan organlarning qarorlari va faoliyati uçun ham şaxsan javobgardir. H. Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydigan miqdorda birinçi örinbosar va örinbosarlarga ega böladi.

H.larning va xalq deputatlari mahalliy Ksngaşlarining faoliyatini taşkil qiliş, ularning vakolat doirasi «Mahalliy davlat hokimiyati töğrisida»gi Özbekiston Respublikasining.qopuni (1993 y. 2 sent.)da belgilangan.