Husayn ibn Ali
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 236–237-b. — ziyouz.com
Husayn ibn Ali (626-680) - Ali ibn Abu Tolibning (Fotimadan tuğilgan) kiçik öğli, Muhammad (sav) ning nabirasi, 3-şia imomi. 669 y.da Hasan vafot etgandan keyin Ali tarafdorlari uni öz rahbari deb e'lon qilgan. 680 y. xalifa Muoviya ölgandan keyin Iroqda umaviylarga qarşi harakat faollaşgan. H. Yazidga bay'at qilişdan boş tortgan. Kufa şialari H.ni özlarining imomi deb tan olib, Kufaga taklif etgan va xalifa Yazidga qarşi qözğolonga boş bölişni söragan. H.Makkadan Kufaga jönaydi. 70 jangçisi bilan Kufaga yaqin Karbalo daştiga yetib kelganida 4 ming kişilik xalifa Yazid qöşinlari unga qarşi çiqqan. 680 y. 10 okt. kuni H. jangda şahid bölgan, jasadi öşa yerga dafn etilgan. Şu munosabat bilan Karbalo şialarning asosiy muqaddas ziyoratgohiga aylangan. H. halok bölgan sana şialarda motam kuni sifatida nişonlanadi (q. Aşuro).
HUSAYN ibn MUSALLAB, Amir Husayn (?— 1370) — Amir Kaza-/okning nabirasi. Balx, Hisori Şodmon va Badaxşon viloyatlari hukmdo-ri. Ajdodlari hukmronlik qilgan Movarounnahr taxtiga da'vogarlik qilgan. Avvaliga Amir Temur bilan it-tifoqtuzgan va singlisi Öljoy turkon oğoni Sohibqironga nikohlab bergan. H. ibn M. va Amir Temur 1363—64 y. Ilyosxoja boşliq Jete laşkarini Qamaşi tumanidagi Toş-qörğon qişloği yaqinida bölgan jangda mağlub etadi. Ammo 1365 y. Toşkent va Çinoz oraliğida Jete laşkari bilan bölgan Jangi loydagi muvaffaqiyatsizlikdan söng H. ibn M. va Sohibqiron örtasida munosabat buziladi. 1370 y.ga qadar Amir temurning Movarounnahrni markazlaştirilgan davlatga aylantiriş yölidagi sa'y harakatlarida asosiy tösiq bölgan. 1370 y. Balx ş. bösağasida bölgan janğda Sohibqiron H. ibn M.ning qöşinini tor-mor etadi va uni asirga olib qatl etadi. H. ibn M.Balx ş.ning şarqiy tomonidagi Xoja Ukkoşa qabristoniga dafn qilingan.
Ad.: Nizomiddin Şomiy. Zafarğyuma, T., 1996; Şarafudlin Ali Yaz-diy, Zafarnoma, T., 1997.
Q.: Aşuro
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲУСАЙН ибн Али (626-680) - Али ибн Абу Толибнинг (Фотимадан туғилган) кичик ўғли, Муҳаммад (сав) нинг набираси, 3-шиа имоми. 669 й.да Ҳасан вафот этгандан кейин Али тарафдорлари уни ўз раҳбари деб эълон қилган. 680 й. халифа Муовия ўлгандан кейин Ироқда умавийларга қарши ҳаракат фаоллашган. Ҳ. Язидга байъат қилишдан бош тортган. Куфа шиалари Ҳ.ни ўзларининг имоми деб тан олиб, Куфага таклиф этган ва халифа Язидга қарши қўзғолонга бош бўлишни сўраган. Ҳ.Маккадан Куфага жўнайди. 70 жангчиси билан Куфага яқин Карбало даштига етиб келганида 4 минг кишилик халифа Язид қўшинлари унга қарши чиққан. 680 й. 10 окт. куни Ҳ. жангда шаҳид бўлган, жасади ўша ерга дафн этилган. Шу муносабат билан Карбало шиаларнинг асосий муқаддас зиёратгоҳига айланган. Ҳ. ҳалок бўлган сана шиаларда мотам куни сифатида нишонланади (қ. Ашуро).
ҲУСАЙН ибн МУСАЛЛАБ, Амир Ҳусайн (?— 1370) — Амир Каза-/окнинг набираси. Балх, Ҳисори Шодмон ва Бадахшон вилоятлари ҳукмдо-ри. Аждодлари ҳукмронлик қилган Мовароуннаҳр тахтига даъвогарлик қилган. Аввалига Амир Темур билан ит-тифоқтузган ва синглиси Ўлжой туркон оғони Соҳибқиронга никоҳлаб берган. Ҳ. ибн М. ва Амир Темур 1363—64 й. Илёсхожа бошлиқ Жете лашкарини Қамаши туманидаги Тош-қўрғон қишлоғи яқинида бўлган жангда мағлуб этади. Аммо 1365 й. Тошкент ва Чиноз оралиғида Жете лашкари билан бўлган Жанги лойдаги муваффақиятсизликдан сўнг Ҳ. ибн М. ва Соҳибқирон ўртасида муносабат бузилади. 1370 й.га қадар Амир темурнинг Мовароуннаҳрни марказлаштирилган давлатга айлантириш йўлидаги саъй ҳаракатларида асосий тўсиқ бўлган. 1370 й. Балх ш. бўсағасида бўлган жанғда Соҳибқирон Ҳ. ибн М.нинг қўшинини тор-мор этади ва уни асирга олиб қатл этади. Ҳ. ибн М.Балх ш.нинг шарқий томонидаги Хожа Уккоша қабристонига дафн қилинган.
Ад.: Низомиддин Шомий. Зафарғюма, Т., 1996; Шарафудлин Али Яз-дий, Зафарнома, Т., 1997.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.