Ibrohimbek

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 30-b. — ziyouz.com

Ibrohimbek IBROHIMBEK, Ibrohimbek laqay, Mulla Muhammad Ibrohimbek Çaqaboy töqsabo öğli (1889, Duşanba atrofidagi Köktoş qişloği — 1932.31.8, Toşkent) — Şöro xukumatiga qarşi kuraş harakati raxbarlaridan biri. I. maqalliy madrasada saboqolgan. 1919 y.da Hisor begi huzurida qilgan xizmatlari evaziga qorovulbegi, keyinçalik Buxoro amiri tomonidan devonbegi, töpçiboşi va laşkarboşi lavozimlariga kötarilgan. Sobiq amir Olimxon 1921 y. boşlarida I. ni butun qöşinlariga qömondon qilib tayinlagan. Buxoro qörboşilarining qurultoyi (1921.17.09) da I. ka «Islom laşkarboşisi» degan unvon berilgan. U qisqa muddat içida 10.000 nafardan ortiq askar töplab, Kölob, Baljuvon, Qorategin, Darvoz, Hisor viloyatlarini qizil qöşindan tozalagan. 1922 y. Duşanba ş. ni bosqinçilardan ozod etişda qatnaşgan. 1923 y. bahorda I. qöl ostida faqat Şarqiy Buxoroda 47 ta qörboşi dastalari harakat qilar, as-karlarining soni Hisorning özida 20000 kişi edi. 1923 y. yozida u Hisor vodiysi va Panj daryosi atrofida qator muvaffaqiyatli qarbiy harakatlarni ötkazdi. 1925 y. yanv. da I. Surxon vohasida, Şerobod — Boysun atroflarida şöro qöşinlariga qarşi mu-vaffaqiyatli kuraş olib borgan.

Örta Osiyo respublikalari tuzilgaç, I. Tojikiston va Özbekistonning, asosan, toğlik viloyatlarida kuraşni davom ettirgan. 1926 y. 21 iyunda keskin janglardan söng Afğoniston hudu-diga ötib ketgan. I. 1926 — 29 y. larda Kobul yaqinidagi Qal'ai Fotuda — sobiq amir Sayd Olimxonning qarorgohida yaşagan. I. boşçiligidagi muho-jirlar Afğonistondagi siyosiy kuraşga, harbiy mojarolarga qatnaşişga majbur bölişgan (1928—29). 1928 y. ning oxirlarida I. Kobuldan Şim. Afğonistonga kelib, öz mavqeini mustahkamladi.

1929 y. 15 apr. — 31 mayda sovet qöşinlari Afğonistonga bostirib kirdi. Sovet qöşinlari 19 apr. Mozori Şarifni, 22 apr. da Toşqörğon şaharlarini bosib olişdi.

1930 y. 24—25 mayda qörboşilar qurultoyi çaqirilib, bölğusi jang harakatlari va çegaraning turli nuqtalaridan Tojikiston SSR hududiga ötiş masalalari kelişib olindi. I. SSSRga qarşi yalpi hujum muddati qilib 3 iyul kunini belgiladi. Birok josuslar orqali bu rejadan vo-qif bölgan sovet rejimi rahbarlari zudlik b-n qarşi zarba uyuştirdilar. 1930 y. 20 iyunda 2-marta Afğonistonga bostirib kirişdi. Bir hafta davom etgan janglarda I. ning 839 jangçi-si, şuningdek, köplab tinç aholi vakillari öldirildi. Kuçlar teng bölmagan jangda I. mağlubiyatga uçrab, özining yaqin safdoşi Ötanbek qörboşi va qarbiy kuçlari b-n Qora Botir toğlariga çekindi.

1931 y. boşlariga kelganda I. öz harakatini faollaştirib, muhojirlarning tarqoq kuçlarini yana birlaştirdi. I. 1500 kişilik saralangan qöşini va 8 ta qörboşisi b-n 1931 y. 30 martda Tojikiston Respublikasi hududiga kirgan. I. qöşini b-n şöro askarlari örtasida apr.—iyun oylarida şiddatli janglar bölgan. 12 iyunda Oqboş toğidagi sönggi jangda I. yaralanib, mağlubiyatga uçragan. 1931 y. 23 iyunda çekistlar tomonidan qölga olinib, Toşkentga olib kelingan. 1932 y. mart oyida I. sud qilinib, 31 avg. da qatl qilingan.

Ad: Amir Sayyid Olimxon, Buxoro xalqining hasrati tarixi, T., 1991; Özbekistonning yangi tarixi. 2-kitob, [Özbekiston sovet mustamlakaçiligi davrida], T., 2000; Turkestan v naçale XX veka: K istorii istokov natsionalnoy nezavisimosti, T., 2000; Özbegim, T., 1992; Rajabov K,., Buxoroga qizil armiya bosqini va unga qarşi kuraş, T., 2002.

Qahramon Rajabov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ИБРОҲИМБЕК, Иброҳимбек лақай, Мулла Муҳаммад Иброҳимбек Чақабой тўқсабо ўғли (1889, Душанба атрофидаги Кўктош қишлоғи — 1932.31.8, Тошкент) — Шўро хукуматига қарши кураш ҳаракати рахбарларидан бири. И. мақаллий мадрасада сабоқолган. 1919 й.да Ҳисор беги ҳузурида қилган хизматлари эвазига қоровулбеги, кейинчалик Бухоро амири томонидан девонбеги, тўпчибоши ва лашкарбоши лавозимларига кўтарилган. Собиқ амир Олимхон 1921 й. бошларида И. ни бутун қўшинларига қўмондон қилиб тайинлаган. Бухоро қўрбошиларининг қурултойи (1921.17.09) да И. ка «Ислом лашкарбошиси» деган унвон берилган. У қисқа муддат ичида 10.000 нафардан ортиқ аскар тўплаб, Кўлоб, Балжувон, Қоратегин, Дарвоз, Ҳисор вилоятларини қизил қўшиндан тозалаган. 1922 й. Душанба ш. ни босқинчилардан озод этишда қатнашган. 1923 й. баҳорда И. қўл остида фақат Шарқий Бухорода 47 та қўрбоши дасталари ҳаракат қилар, ас-карларининг сони Ҳисорнинг ўзида 20000 киши эди. 1923 й. ёзида у Ҳисор водийси ва Панж дарёси атрофида қатор муваффақиятли қарбий ҳаракатларни ўтказди. 1925 й. янв. да И. Сурхон воҳасида, Шеробод — Бойсун атрофларида шўро қўшинларига қарши му-ваффақиятли кураш олиб борган.

Ўрта Осиё республикалари тузилгач, И. Тожикистон ва Ўзбекистоннинг, асосан, тоғлик вилоятларида курашни давом эттирган. 1926 й. 21 июнда кескин жанглардан сўнг Афғонистон ҳуду-дига ўтиб кетган. И. 1926 — 29 й. ларда Кобул яқинидаги Қалъаи Фотуда — собиқ амир Сайд Олимхоннинг қароргоҳида яшаган. И. бошчилигидаги муҳо-жирлар Афғонистондаги сиёсий курашга, ҳарбий можароларга қатнашишга мажбур бўлишган (1928—29). 1928 й. нинг охирларида И. Кобулдан Шим. Афғонистонга келиб, ўз мавқеини мустаҳкамлади.

1929 й. 15 апр. — 31 майда совет қўшинлари Афғонистонга бостириб кирди. Совет қўшинлари 19 апр. Мозори Шарифни, 22 апр. да Тошқўрғон шаҳарларини босиб олишди.

1930 й. 24—25 майда қўрбошилар қурултойи чақирилиб, бўлғуси жанг ҳаракатлари ва чегаранинг турли нуқталаридан Тожикистон ССР ҳудудига ўтиш масалалари келишиб олинди. И. СССРга қарши ялпи ҳужум муддати қилиб 3 июль кунини белгилади. Бирок жосуслар орқали бу режадан во-қиф бўлган совет режими раҳбарлари зудлик б-н қарши зарба уюштирдилар. 1930 й. 20 июнда 2-марта Афғонистонга бостириб киришди. Бир ҳафта давом этган жангларда И. нинг 839 жангчи-си, шунингдек, кўплаб тинч аҳоли вакиллари ўлдирилди. Кучлар тенг бўлмаган жангда И. мағлубиятга учраб, ўзининг яқин сафдоши Ўтанбек қўрбоши ва қарбий кучлари б-н Қора Ботир тоғларига чекинди.

1931 й. бошларига келганда И. ўз ҳаракатини фаоллаштириб, муҳожирларнинг тарқоқ кучларини яна бирлаштирди. И. 1500 кишилик сараланган қўшини ва 8 та қўрбошиси б-н 1931 й. 30 мартда Тожикистон Республикаси ҳудудига кирган. И. қўшини б-н шўро аскарлари ўртасида апр.—июнь ойларида шиддатли жанглар бўлган. 12 июнда Оқбош тоғидаги сўнгги жангда И. яраланиб, мағлубиятга учраган. 1931 й. 23 июнда чекистлар томонидан қўлга олиниб, Тошкентга олиб келинган. 1932 й. март ойида И. суд қилиниб, 31 авг. да қатл қилинган.

Ад: Амир Саййид Олимхон, Бухоро халқининг ҳасрати тарихи, Т., 1991; Ўзбекистоннинг янги тарихи. 2-китоб, [Ўзбекистон совет мустамлакачилиги даврида], Т., 2000; Туркестан в начале XX века: К истории истоков национальной независимости, Т., 2000; Ўзбегим, Т., 1992; Ражабов К,., Бухорога қизил армия босқини ва унга қарши кураш, Т., 2002.

Қаҳрамон Ражабов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.