Idioadaptatsiya
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 52-b. — ziyouz.com
Idioadaptatsiya (yun. Idios - maxsus, öziga xos va adaptatsiya), allomorfoz — organizmlar yaşaş tar-zining taşqi muhitning muayyan şaroitiga xususiy moslaşuvi. Evolyutsiyaning I.ga mos keladigan yönaliş allogenez deyiladi. «I.» terminini rus olimi A. N. Seversov (1925) taklif etgan. I. organizmlar guruxining tuziliş darajasiga kuçli ta'sir körsatmasligi b-n aramorfoz va regressiv özgariş — katamorfoz (morfofiziologik degeneratsiya)dan farq, qiladi. I. muayyan tuziliş darajasida adaptiv radiatsiyani ta'minlaydigan özgariş bölganligidan quyi taksonomik guruhlar (uruğ, oila, tur) uçun xos. I.ga misol tariqasida oziqlaniş usuli va oziq turiga binoan quşlar tumşuği tuzilişidagi farq qiluvçi belgilarni, ösimliklar gulining har xil usulda (şamol, suv yoki haşarotlar orqali) çanglanişi, ösimliklar uruğining har xil usulda (şamol, quşlar, sut emizuvçilar b.) tarkalişini körsatiş mumkin. I. aramorfozga nisbatan qisqa muddat davom etadi va tez-tez sodir bölib turadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИДИОАДАПТАЦИЯ (юн. Idios - махсус, ўзига хос ва адаптация), алломорфоз — организмлар яшаш тар-зининг ташқи муҳитнинг муайян шароитига хусусий мослашуви. Эволюциянинг И.га мос келадиган йўналиш аллогенез дейилади. «И.» терминини рус олими А. Н. Северцов (1925) таклиф этган. И. организмлар гурухининг тузилиш даражасига кучли таъсир кўрсатмаслиги б-н араморфоз ва регрессив ўзгариш — катаморфоз (морфофизиологик дегенерация)дан фарқ, қилади. И. муайян тузилиш даражасида адаптив радиацияни таъминлайдиган ўзгариш бўлганлигидан қуйи таксономик гуруҳлар (уруғ, оила, тур) учун хос. И.га мисол тариқасида озиқланиш усули ва озиқ турига биноан қушлар тумшуғи тузилишидаги фарқ қилувчи белгиларни, ўсимликлар гулининг ҳар хил усулда (шамол, сув ёки ҳашаротлар орқали) чангланиши, ўсимликлар уруғининг ҳар хил усулда (шамол, қушлар, сут эмизувчилар б.) таркалишини кўрсатиш мумкин. И. араморфозга нисбатан қисқа муддат давом этади ва тез-тез содир бўлиб туради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.