Idioma
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 52–53-b. — ziyouz.com
Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 85%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.
Idioma (yun. idioma — xususiyat, öziga xoslik) — frazeologizmlar (q. Frazeologiya) turi; muayyan bir tilga xos bölib, boşqa tillarga aynan tarjima qilib bölmaydigan nutq birligi yoki ibora: «dumi hurjun», «semizlikni qöy kötaradi», «tili bir quloç» kabi. I. söz birikmalaridan: («ikki qölini burniga tiqib», «butun mahallani boşiga kötarmoq»), etimologik va tarixiy ma'lumot talab etuvçi sözlardan («ran desang qop-qop, iş desang Köhi Qofdan top», «Daqqi Yunusdan qolgan» va h. k.), etimologik isbotlaş, asoslaş qiyin bölgan söz va iboralardan («oyoğini qöliga olib», «biti tökildi») iborat bölişi mumkin. I.lar, odatda, köçma ma'noga ega böladi va badiiy adabiyotda kinoya, krçi-riq ma'noli obrazlilikni yaratuvçi vositalardan biri sifatida qöllanadi. I. larni boşka tilga ögirişda ularning öşa tildagi muqobilini to-piş kerak böladi. Mac, rus tilidagi «Kak ni kormi volka, on vsyo v les smotrit» I. si özbek tilidagi «Kazi-san, qartasan, oxir aslingga tortasan» I.siga mazmunan mos keladi. Tilda bunday muqobil I. topilmasa, uning mazmuni erkin yoki sözma-söz tarjima qilinadi. Mac, «I na naşey ulitse budet prazdnik» — «Bizning köçada ham bayram bölajak» kabi.
Ad.: Salomov F., Maqol va idiomalar tarjimasi., T., 1961.
Q.: Frazeologiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИДИОМА (юн. idioma — хусусият, ўзига хослик) — фразеологизмлар (қ. Фразеология) тури; муайян бир тилга хос бўлиб, бошқа тилларга айнан таржима қилиб бўлмайдиган нутқ бирлиги ёки ибора: «думи ҳуржун», «семизликни қўй кўтаради», «тили бир қулоч» каби. И. сўз бирикмаларидан: («икки қўлини бурнига тиқиб», «бутун маҳаллани бошига кўтармоқ»), этимологик ва тарихий маълумот талаб этувчи сўзлардан («ran десанг қоп-қоп, иш десанг Кўҳи Қофдан топ», «Даққи Юнусдан қолган» ва ҳ. к.), этимологик исботлаш, асослаш қийин бўлган сўз ва иборалардан («оёғини қўлига олиб», «бити тўкилди») иборат бўлиши мумкин. И.лар, одатда, кўчма маънога эга бўлади ва бадиий адабиётда киноя, крчи-риқ маъноли образлиликни яратувчи воситалардан бири сифатида қўлланади. И. ларни бошка тилга ўгиришда уларнинг ўша тилдаги муқобилини то-пиш керак бўлади. Mac, рус тилидаги «Как ни корми волка, он всё в лес смотрит» И. си ўзбек тилидаги «Кази-сан, қартасан, охир аслингга тортасан» И.сига мазмунан мос келади. Тилда бундай муқобил И. топилмаса, унинг мазмуни эркин ёки сўзма-сўз таржима қилинади. Mac, «И на нашей улице будет праздник» — «Бизнинг кўчада ҳам байрам бўлажак» каби.
Ад.: Саломов F., Мақол ва идиомалар таржимаси., Т., 1961.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.