Ikuo Xirayama
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 122–123-b. — ziyouz.com
Xirayama Ikuo (1930.15.6, Ikuçjima ş.) — yapon rassomi, tadqiqotçi olim, Tokio nafis san'at va musiqa milliy universiteti prezidenti. Uning i.t. lari Buyuk ipak yölining köp asrlik tarixiga bağişlangan. Toşkent, Samarkand, Buxoro ş.laridan olgan taassurotlari natijasi ölaroq «Turkiston xarobalari», «Buxoro», «Markaziy Osiyo» kabi kartinalari yuzaga keldi. Yaponözbek madaniyati arboblari aloqalarini kengaytirişda, hamkorlikdagi arxeologik ekspeditsiyalar, körgazmalar ötkazişda faollik körsatmoqda. 2001 y. öz mablağiga Toşkentda Xalqaro madaniyat karvonsaroyi qurdirdi. YUNESKO—Yaponiya assotsiatsiyasining raisi. Yaponiya Şarq madaniyati muzeyining asosçisi va direktori. Afğoniston va Iroq madaniy yodgorliklari va tarixini sakdab qoliş jamğarmasining prezidenti. Xalqaro mukofotlar (Avliyo Georgiy ordeni, Vatikan, 1974; Fransiya mukofoti, 1991; Şveysariya mukofoti, 1995), Yaponiyaning bir qança mukofotlari, Özbekiston BA ning «Oltin medali» bilan mukofotlangan (2002).
Şuhrat Yoqubov.
XIRBAT al-MAFJAR - Iordaniya dagi me'moriy yodgorlik (8-a.); umaviylar saroyi. Iordan daryosining ğarbida, qad. Iyerixonnint şim.da joylaşgan. Saroy (atrofi burjli mustahkam devor bilan öralgan), devordan taşqaridagi masjid, hammom, içki va taşki hovlilar bilan yagona majmua hosil qilgan. X. alM. binolari toşohaktoşlardan bunyod etilgan, gumbazlar bilan yopilgan, hovlilar yuzasiga toş plitalar yotqizilgan. Saroy umaviylar saroyiga xos an'anaviy mujassamotga ega: murabba tarxli hovli galereya va şarqiy hamda ğarbiy tomoni böylab ğişt gumbazli 2 qavatli binolar bilan öralgan. Saroy binosi törtburçak tarhli (67x63 m), tarzlari ravoqlar qatori bilan quyoşdan tösilgan. Saroy miyonsaroyi minora körinişida, tarzlari öyma turunjlar bilan bezatilgan va yuqorisi davdanalar bilan yakunlangan; miyonsaroy 2 (taşqi murabba va içki törtburçak tarhli) xonadan iborat bölib, xonalar özaro keng eşik bilan boğlangan, taşqi xona devorlariga burçak ustunlariga örnatilgan ravoqlar işlangan, içki xona gumbazli; miyonsaroy devori böylab örnatilgan örindiqlar qabulxona vazifasini ötaganidan darak beradi. Tarzlari piltavor börtiqlar şaklidagi hammom binosi murabba tarhli katta xona (30x30 m) hamda uning şim.ğarbidagi kiçik xona (4,5x4,5 m) dan iborat (kiçik xona saroy egasining xos xonasi bölgan deb taxmin qilinadi). Masjid törtburçak tarhli (23,6x17,1 m), 2 qator marmar ustunli, yonida poydevorga örnatilgan minora joylaşgan. Taşqi katta hovli örtasida hovuz bölib, ustiga 4 ustunga örnatilgan gumbaz tomli köşk işlangan. X. al.M. binolari toş va ganç öymakorligida handasiy, islimiy naqşlar bilan serhaşam bezatilgan, naqşin bezaklar orasida börtma tasvirlar, haykaltaroşlik (ayollar boşlari, atlant va b.) bezaklari ham uçraydi. Miyonsaroy, hammom va b. xonalarning pollari ajoyib (handasiy, töğri va egri çiziqlar, aylana, törtburçaklar uyğunligidagi) mozaika bilan qoplangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХИРАЯМА Икуо (1930.15.6, Икучжима ш.) — япон рассоми, тадқиқотчи олим, Токио нафис санъат ва мусиқа миллий университети президенти. Унинг и.т. лари Буюк ипак йўлининг кўп асрлик тарихига бағишланган. Тошкент, Самарканд, Бухоро ш.ларидан олган таассуротлари натижаси ўлароқ «Туркистон харобалари», «Бухоро», «Марказий Осиё» каби картиналари юзага келди. Японўзбек маданияти арбоблари алоқаларини кенгайтиришда, ҳамкорликдаги археологик экспедициялар, кўргазмалар ўтказишда фаоллик кўрсатмоқда. 2001 й. ўз маблағига Тошкентда Халқаро маданият карвонсаройи қурдирди. ЮНЕСКО—Япония ассоциациясининг раиси. Япония Шарқ маданияти музейининг асосчиси ва директори. Афғонистон ва Ироқ маданий ёдгорликлари ва тарихини сакдаб қолиш жамғармасининг президенти. Халқаро мукофотлар (Авлиё Георгий ордени, Ватикан, 1974; Франция мукофоти, 1991; Швейцария мукофоти, 1995), Япониянинг бир қанча мукофотлари, Ўзбекистон БА нинг «Олтин медали» билан мукофотланган (2002).
Шуҳрат Ёқубов.
ХИРБАТ ал-МАФЖАР - Иордания даги меъморий ёдгорлик (8-а.); умавийлар саройи. Иордан дарёсининг ғарбида, қад. Иерихоннинт шим.да жойлашган. Сарой (атрофи буржли мустаҳкам девор билан ўралган), девордан ташқаридаги масжид, ҳаммом, ички ва ташки ҳовлилар билан ягона мажмуа ҳосил қилган. X. алМ. бинолари тошоҳактошлардан бунёд этилган, гумбазлар билан ёпилган, ҳовлилар юзасига тош плиталар ётқизилган. Сарой умавийлар саройига хос анъанавий мужассамотга эга: мурабба тархли ҳовли галерея ва шарқий ҳамда ғарбий томони бўйлаб ғишт гумбазли 2 қаватли бинолар билан ўралган. Сарой биноси тўртбурчак тарҳли (67x63 м), тарзлари равоқлар қатори билан қуёшдан тўсилган. Сарой миёнсаройи минора кўринишида, тарзлари ўйма турунжлар билан безатилган ва юқориси давданалар билан якунланган; миёнсарой 2 (ташқи мурабба ва ички тўртбурчак тарҳли) хонадан иборат бўлиб, хоналар ўзаро кенг эшик билан боғланган, ташқи хона деворларига бурчак устунларига ўрнатилган равоқлар ишланган, ички хона гумбазли; миёнсарой девори бўйлаб ўрнатилган ўриндиқлар қабулхона вазифасини ўтаганидан дарак беради. Тарзлари пилтавор бўртиқлар шаклидаги ҳаммом биноси мурабба тарҳли катта хона (30x30 м) ҳамда унинг шим.ғарбидаги кичик хона (4,5x4,5 м) дан иборат (кичик хона сарой эгасининг хос хонаси бўлган деб тахмин қилинади). Масжид тўртбурчак тарҳли (23,6x17,1 м), 2 қатор мармар устунли, ёнида пойдеворга ўрнатилган минора жойлашган. Ташқи катта ҳовли ўртасида ҳовуз бўлиб, устига 4 устунга ўрнатилган гумбаз томли кўшк ишланган. X. ал.М. бинолари тош ва ганч ўймакорлигида ҳандасий, ислимий нақшлар билан серҳашам безатилган, нақшин безаклар орасида бўртма тасвирлар, ҳайкалтарошлик (аёллар бошлари, атлант ва б.) безаклари ҳам учрайди. Миёнсарой, ҳаммом ва б. хоналарнинг поллари ажойиб (ҳандасий, тўғри ва эгри чизиқлар, айлана, тўртбурчаклар уйғунлигидаги) мозаика билан қопланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.