Ilgarilanma harakat
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 108–109-b. — ziyouz.com
Ilgarilanma harakat - qattiq jismning eng sodda harakati; bunda jism sirtidan ötkazilgan istalgan töğri çiziq (mas, AV töğri çiziq, rasm) şu jismning harakati vaqtida öziga özi parallel harakatlanadi. Boşqaça aytganda I. h. — qattiq jismning qamma nuqtalari bir xil trayektoriya çizib harakatlanişi. I. h. qilayotgan qattiq jismning hamma nuqtalari özaro parallel trayektoriyalar çizadi, har bir nuqtasi tezlik va tezlaniş, yönaliş va miqsor jihatdan har doim bir-day böladi. Şuning uçun I. h. qilayotgan qattiq jismdagi hamma nuqtalarning harakatini tekşirib ötirmasdan biror nuqtasining harakatini tekşiriş kifoya. Demak, qattiq jismning I. h. kinematikasi nuqta kinemati-kasidan farq qilmaydi (q. Kinematika).
Yölning töğri çizikli qismidagi harakat, mas, teplovoz şatuni, ğildirak öqlari, porşenlar va b. harakati I. h. dir. Mas, mexanizmning AV va CD krivoşiplari aylanganda VS sterjen I. h. qiladi.
Q.: Kinematika
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИЛГАРИЛАНМА ҲАРАКАТ - қаттиқ жисмнинг энг содда ҳаракати; бунда жисм сиртидан ўтказилган исталган тўғри чизиқ (мас, АВ тўғри чизиқ, расм) шу жисмнинг ҳаракати вақтида ўзига ўзи параллел ҳаракатланади. Бошқача айтганда И. ҳ. — қаттиқ жисмнинг қамма нуқталари бир хил траектория чизиб ҳаракатланиши. И. ҳ. қилаётган қаттиқ жисмнинг ҳамма нуқталари ўзаро параллел траекториялар чизади, ҳар бир нуқтаси тезлик ва тезланиш, йўналиш ва миқцор жиҳатдан ҳар доим бир-дай бўлади. Шунинг учун И. ҳ. қилаётган қаттиқ жисмдаги ҳамма нуқталарнинг ҳаракатини текшириб ўтирмасдан бирор нуқтасининг ҳаракатини текшириш кифоя. Демак, қаттиқ жисмнинг И. ҳ. кинематикаси нуқта кинемати-касидан фарқ қилмайди (қ. Кинематика).
Йўлнинг тўғри чизикли қисмидаги ҳаракат, мас, тепловоз шатуни, ғилдирак ўқлари, поршенлар ва б. ҳаракати И. ҳ. дир. Мас, механизмнинг АВ ва CD кривошиплари айланганда ВС стержень И. ҳ. қилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.