Ilmi nujum
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 118-b. — ziyouz.com
Ilmi nujum (arab.— munajjimlik ilmi), munajjimlik, astrologiya — ayrim kişilar va xalqlartaqdirini osmon yoritqiçlarining vaziyatlariga qarab aytiş (fol oçiş) b-n şuğullanadigan ta'limot. Qad. Su-riya, Bobil, Misr, Xitoy, Hindiston, Yunonistonda va örta asrlarda Arabiston, Eron va Markaziy Osiyoda keng taraqqiy etgan. Ibtidoiy jami-yatda insonga uni örab turgan taşqi şaroitdagi tabiat hodisalarini xayoliy ruhlar va xudolar boşkaryotganday bölibtuyulardi. Şu sababli, qad. xalqlar özlarining taqdir va irodalarini yoritqiçlarning sirli harakatlariga bogliq, deb öylar edilar. Munajjimlar voqea sodir böliş paytida Quyoş, Oy, Merkuriy, Venera, Mars, Yupiter va Saturnning osmon gumba-zidagi vaziyatlariga va ular ufqning qaysi qismida joylaşganiga qarab fol oçar edilar. Mirzo Uluğbek ham I.n. masalalari b-n mukammal şuğullangan. U yozgan «Ziji jadidi Köragoniy»ning törtinçi kitobi «Ilmi nu-jum» («Munajjimlik ilmi») deb ataladi (Mirzo Uluğbek, Ilmi nujum, T., 1994). Bu kitobda munajjimlikning nazariy va amaliy asoslari keltirilgan. I.n. 16—17-a.largaça musta-qil fan sifatida dorilfununlarda ham öqitib kelingan. Olamning gelio-sentrik tuzilişi sistemasining kaşf etilişi I.n. nufuzini ança kamaytirdi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИЛМИ НУЖУМ (араб.— мунажжимлик илми), мунажжимлик, астрология — айрим кишилар ва халқлартақдирини осмон ёритқичларининг вазиятларига қараб айтиш (фол очиш) б-н шуғулланадиган таълимот. Қад. Су-рия, Бобил, Миср, Хитой, Ҳиндистон, Юнонистонда ва ўрта асрларда Арабистон, Эрон ва Марказий Осиёда кенг тараққий этган. Ибтидоий жами-ятда инсонга уни ўраб турган ташқи шароитдаги табиат ҳодисаларини хаёлий руҳлар ва худолар бошкарётгандай бўлибтуюларди. Шу сабабли, қад. халқлар ўзларининг тақдир ва иродаларини ёритқичларнинг сирли ҳаракатларига боглиқ, деб ўйлар эдилар. Мунажжимлар воқеа содир бўлиш пайтида Қуёш, Ой, Меркурий, Венера, Марс, Юпитер ва Сатурннинг осмон гумба-зидаги вазиятларига ва улар уфқнинг қайси қисмида жойлашганига қараб фол очар эдилар. Мирзо Улуғбек ҳам И.н. масалалари б-н мукаммал шуғулланган. У ёзган «Зижи жадиди Кўрагоний»нинг тўртинчи китоби «Илми ну-жум» («Мунажжимлик илми») деб аталади (Мирзо Улуғбек, Илми нужум, Т., 1994). Бу китобда мунажжимликнинг назарий ва амалий асослари келтирилган. И.н. 16—17-а.ларгача муста-қил фан сифатида дорилфунунларда ҳам ўқитиб келинган. Оламнинг гелио-центрик тузилиши системасининг кашф этилиши И.н. нуфузини анча камайтирди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.