Ilyosxoja
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 112–113-b. — ziyouz.com
Ilyosxoja (14-a.) - Möğuliston xoni (1363—65). Tuğluq Temurnknt öğli. I. ga Şarqiy Turkiston, Yettisuv, Tyanşan etaklari, Irtiş va Emil daryolari atrofidagi yerlar qaragan. 1361 y. kuzida otasi Movarounnahrga zafarli yuriş qilib, I. ga Movaro-unnahr hukumatini boşqarib turişni topşirgan. Möğullarning Movaro-unnahrdagi hukmronligini saqlab qoliş maqsadida bir neça marta Amir Temur va Husayn (q. Husayn ibn Musal-lab) ga qarşi jang qilgan. 1364 y. hoz. Şahrisabz tumanining Namaton qişloği yaqinida I. Temurbek hamda amir Husayn boşliq qöşin b-n bölgan jangda asirga tuşgan. Biroq, asir olgan sipohlar uni bir neçta beklari b-n qöyib yuborgan. Köp sonli laşkar b-n takroran Movarounnahrga harbiy yuriş qilgan I. 1364 y. yozida Toşkent va Çinoz oraliğida Amir Temur va amir Husayn b-n qayta jangga kiradi va harb tarixidan Jangi loy («Loy jangi») deb nom olgan uşbu töqnaşuvda ğalaba qozongan va Samarqandga yuriş qilgan, biroq sarbadorlar va şahar aholisi qarşiligiga uçrab Movarounnahrni taşlab qoçgan (q. Sarbadorlar qözğoloni). 1365 y. I. Qaboqin mavzeida Sohibqiron va amir Husayn b-n bölgan navbatdagi jangda mağlub bölgan va Jeta tomonga qoçgan. U yerda I. duğlat aymoğining sardori, taxt da'-vogari Qamariddin tomonidan öldirilgan. I. ni Çiğatoy ulusşşnt poytaxti bölgan Olmaliq (Yettisuvdagi köhna şahar)da otasi Tuğluq Temurxon qabri yoniga dafn qilişgan.
Hamidulla Dadaboyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИЛЁСХОЖА (14-а.) - Мўғулистон хони (1363—65). Туғлуқ Темурнкнт ўғли. И. га Шарқий Туркистон, Еттисув, Тяньшан этаклари, Иртиш ва Эмил дарёлари атрофидаги ерлар қараган. 1361 й. кузида отаси Мовароуннаҳрга зафарли юриш қилиб, И. га Моваро-уннаҳр ҳукуматини бошқариб туришни топширган. Мўғулларнинг Моваро-уннаҳрдаги ҳукмронлигини сақлаб қолиш мақсадида бир неча марта Амир Темур ва Ҳусайн (қ. Ҳусайн ибн Мусал-лаб) га қарши жанг қилган. 1364 й. ҳоз. Шаҳрисабз туманининг Наматон қишлоғи яқинида И. Темурбек ҳамда амир Ҳусайн бошлиқ қўшин б-н бўлган жангда асирга тушган. Бироқ, асир олган сипоҳлар уни бир нечта беклари б-н қўйиб юборган. Кўп сонли лашкар б-н такроран Мовароуннаҳрга ҳарбий юриш қилган И. 1364 й. ёзида Тошкент ва Чиноз оралиғида Амир Темур ва амир Ҳусайн б-н қайта жангга киради ва ҳарб тарихидан Жанги лой («Лой жанги») деб ном олган ушбу тўқнашувда ғалаба қозонган ва Самарқандга юриш қилган, бироқ сарбадорлар ва шаҳар аҳолиси қаршилигига учраб Мовароуннаҳрни ташлаб қочган (қ. Сарбадорлар қўзғолони). 1365 й. И. Қабоқин мавзеида Соҳибқирон ва амир Ҳусайн б-н бўлган навбатдаги жангда мағлуб бўлган ва Жета томонга қочган. У ерда И. дуғлат аймоғининг сардори, тахт даъ-вогари Қамариддин томонидан ўлдирилган. И. ни Чиғатой улусшшнт пойтахти бўлган Олмалиқ (Еттисувдаги кўҳна шаҳар)да отаси Туғлуқ Темурхон қабри ёнига дафн қилишган.
Ҳамидулла Дадабоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.