Sarbadorlar qözğoloni
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 182–183-b. — ziyouz.com
Sarbadorlar qözğoloni - Eron va Örta Osiyoda möğullar zulmiga qarşi kötarilgan xalq qözğoloni (14-a.) Birinçi yirik qözğolon 1337 y. Sabzavor hokimining jiyani Boştin qişloğiga kelib, aholiga zulm qilişi natijasida kötarilgan. Özlarini sarbadorlar deb Sabzavorni egallab Sarbadorlar davlatini tuzadilar va Nişopur, Tusni ham zabt etadilar. 1353 y. oxirida möğul elxonini öldirib, ördasini yakson qilib Gurgon (Astrobod)ni ham öz davlatlariga qöşib oldilar. Bu davrga kelib Sarbadorlar davlatiga butun Jan. Xuroson ham kirgan.
1365 y. Samarqandda möğul bosqinçilariga qarşi S.q. boşlanadi. Qözğolonga Mavlonozoda rahbarlik qildi. Abu Bakr Kuluiy (Kalaviy) Naddof, Xördaq Buxoriy unga yordamçi böldilar. Şaharni mudofaa qiliş maqsadida şaxdrning barça darvozalarini berkitib, köçalar, boğlar atrofiga ğovlar qurdirdilar. Möğullar ikki kun hujum qilib Samarqandni ololmadilar. Uçinçi kuni Samarqand atrofi qişloqlarini talab, Movarounnahrni tark etdilar. Sarbadorlarning ğalabasi Amir Husaynni xavotirga soldi. Amir Husayn Balx, Badaxşon, Qunduz, Bağlon, Andxud, Şibirğon viloyatlaridan qöşin töplab Samarqand sari yurdi. Amir Husayn Konigil maydoniga yetib kelgaç, sarbadorlar tortiklar b-n uning huzuriga keldilar. Amir Husayn ularni ziyofat qilib, sovğa-salomlar bergan. Ertasi kuni sarbadorlar vakillarini Karbos mavzeida hibsga olgan va dorga osgan. Fakat şu kuni Konigilga yetib kelgan Amir Temur Mavlonozodani dor tagidan saqlab qolgan.
1373 y. mahalliy mulqsorlarga qarşi Kermonda S.q. boşlangan. Mulkdorlarning molmulkini musodara qilişgan, amaldorlarni hibsga olişgan. 1374 y. şoh Şujo Muzaffar tomonidan qözğolon bostirilgan.
Ad.: Nizomiddin Şomiy, Zafarnoma, T., 1996; Davlatşoh Samarqandiy, Şoirlar böstoni, T., 1981.
Naim Norqulov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САРБАДОРЛАР ҚЎЗҒОЛОНИ - Эрон ва Ўрта Осиёда мўғуллар зулмига қарши кўтарилган халқ қўзғолони (14-а.) Биринчи йирик қўзғолон 1337 й. Сабзавор ҳокимининг жияни Боштин қишлоғига келиб, аҳолига зулм қилиши натижасида кўтарилган. Ўзларини сарбадорлар деб Сабзаворни эгаллаб Сарбадорлар давлатини тузадилар ва Нишопур, Тусни ҳам забт этадилар. 1353 й. охирида мўғул элхонини ўлдириб, ўрдасини яксон қилиб Гургон (Астробод)ни ҳам ўз давлатларига қўшиб олдилар. Бу даврга келиб Сарбадорлар давлатига бутун Жан. Хуросон ҳам кирган.
1365 й. Самарқандда мўғул босқинчиларига қарши С.қ. бошланади. Қўзғолонга Мавлонозода раҳбарлик қилди. Абу Бакр Кулуий (Калавий) Наддоф, Хўрдақ Бухорий унга ёрдамчи бўлдилар. Шаҳарни мудофаа қилиш мақсадида шахдрнинг барча дарвозаларини беркитиб, кўчалар, боғлар атрофига ғовлар қурдирдилар. Мўғуллар икки кун ҳужум қилиб Самарқандни ололмадилар. Учинчи куни Самарқанд атрофи қишлоқларини талаб, Мовароуннаҳрни тарк этдилар. Сарбадорларнинг ғалабаси Амир Ҳусайнни хавотирга солди. Амир Ҳусайн Балх, Бадахшон, Қундуз, Бағлон, Андхуд, Шибирғон вилоятларидан қўшин тўплаб Самарқанд сари юрди. Амир Ҳусайн Конигил майдонига етиб келгач, сарбадорлар тортиклар б-н унинг ҳузурига келдилар. Амир Ҳусайн уларни зиёфат қилиб, совға-саломлар берган. Эртаси куни сарбадорлар вакилларини Карбос мавзеида ҳибсга олган ва дорга осган. Факат шу куни Конигилга етиб келган Амир Темур Мавлонозодани дор тагидан сақлаб қолган.
1373 й. маҳаллий мулқцорларга қарши Кермонда С.қ. бошланган. Мулкдорларнинг молмулкини мусодара қилишган, амалдорларни ҳибсга олишган. 1374 й. шоҳ Шужо Музаффар томонидан қўзғолон бостирилган.
Ад.: Низомиддин Шомий, Зафарнома, Т., 1996; Давлатшоҳ Самарқандий, Шоирлар бўстони, Т., 1981.
Наим Норқулов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.