Imlo
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 133–134-b. — ziyouz.com
Imlo (arab. — töğri yoziş), orfografiya — söz va gaplarning, söz qismlarining fafika vositalari yordamida töğri yozilişi; muayyan tildagi töğri yoziş qoidalari majmui. Bu qoidalar sözlarning tovuş tarkibi hamda söz va uning morfologik tarkibining yozilişi, sözlarni qöşib yoki alohida yoziş, boş harflarni töğri qöllaş, böğin köçiriş va b. bevosita yozuv b-n boğliq böladi. Şu bois I. qoidalari vaziyatga köra özgarib ham turadi.
Kirill yozuvidagi özbek adabiy tilining I. qoidalari 1940 y. dan şakllana boşlagan bölsa, 1956 y. da mukammal qoidalar töplami qabul qilingan. Özbek adabiy tilida fonetik, morfologik, tarixiy-etimologik I. qoidalari amal qiladi. Fonetik yozuv I. qoidalariga muvo-fiq ayrim sözlarning özak va köşimçalaridagi özgarişlar hisobga olinib, talaffuzga muvofiq yoziladi (kök+ga=kökka, boğ+ga=boqqa, buloq + ga=buloqqa va b.). Morfologik I. qoidasiga köra, aytilişi va eşi-tilişidan qat'iy nazar, aynan öz holiça yoziladi (içdi, tuşdi, boribdi; bunda qöşimçalar — ti — ipti tarzida talaffuz qilinsa ham, di, — ibdi şaklida yoziladi). Tarixiy-etimologik qoidaga amal qilinganda esa suzlar uz holiça yoziladi (kitob, Muhammad, kimyo, tovar, geografiya, Koreya, Fransiya va b.).
Özbek tilining lotin grafikasi asosidagi (1995 y. da qabul qilingan) alifbosi böyiça asosiy imlo kridalari Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1995 y. 24 avg. karori b-n qabul qilingan.
Ad.: Özbek orfografiyasining asosiy qoidalari, T., 1956; O'zbek tilining imlo lug'ati, T., 1995.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИМЛО (араб. — тўғри ёзиш), орфография — сўз ва гапларнинг, сўз қисмларининг фафика воситалари ёрдамида тўғри ёзилиши; муайян тилдаги тўғри ёзиш қоидалари мажмуи. Бу қоидалар сўзларнинг товуш таркиби ҳамда сўз ва унинг морфологик таркибининг ёзилиши, сўзларни қўшиб ёки алоҳида ёзиш, бош ҳарфларни тўғри қўллаш, бўғин кўчириш ва б. бевосита ёзув б-н боғлиқ бўлади. Шу боис И. қоидалари вазиятга кўра ўзгариб ҳам туради.
Кирилл ёзувидаги ўзбек адабий тилининг И. қоидалари 1940 й. дан шакллана бошлаган бўлса, 1956 й. да мукаммал қоидалар тўплами қабул қилинган. Ўзбек адабий тилида фонетик, морфологик, тарихий-этимологик И. қоидалари амал қилади. Фонетик ёзув И. қоидаларига муво-фиқ айрим сўзларнинг ўзак ва кўшимчаларидаги ўзгаришлар ҳисобга олиниб, талаффузга мувофиқ ёзилади (кўк+га=кўкка, боғ+га=боққа, булоқ + га=булоққа ва б.). Морфологик И. қоидасига кўра, айтилиши ва эши-тилишидан қатъий назар, айнан ўз ҳолича ёзилади (ичди, тушди, борибди; бунда қўшимчалар — ти — ипти тарзида талаффуз қилинса ҳам, ди, — ибди шаклида ёзилади). Тарихий-этимологик қоидага амал қилинганда эса сузлар уз ҳолича ёзилади (китоб, Муҳаммад, кимё, товар, география, Корея, Франция ва б.).
Ўзбек тилининг лотин графикаси асосидаги (1995 й. да қабул қилинган) алифбоси бўйича асосий имло кридалари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1995 й. 24 авг. карори б-н қабул қилинган.
Ад.: Ўзбек орфографиясининг асосий қоидалари, Т., 1956; O’zbek tilining imlo lug’ati, Т., 1995.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.