Immunoglobulinlar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 139–140-b. — ziyouz.com
Immunoglobulinlar (Ig) -umurtqali hayvonlar va odamning qon zardobidagi antitelolar faolligiga ega bölgan globulyar oqsillar guruhi. I. molekulasi ikkita bir xil yengil va ikkita bir xil oğir polipeptid (q. Peptidlar) zanjirlardan iborat bölib, ular özaro, asosan, disulfid (— S—S—) boğlar b-n boğlangan. I. ning bunday tört zanjirli tuzilişi davomiy qaytarilib, dimerlar (IgA) yoki pentamerlar (IgM) hosil qilişi mumkin. Har bir polipeptid zanjir (yengil yoki oğir) ikkita — konstant va variabel qismdam iborat bölib, konstant (SOON — çetki) qismning aminokislotali ketma-ketligi turli I. da juda öxşaş, variabel (NH2 — çetki) qismda esa turli I. da turliça. I. xususiyatlari ularning bitta yengil va bitta oğir zanjirli variabel qismdan tuzilgan faol markazining fazoviy strukturasiga boğliq. Ularning boşqa biologik xossalari (platsenta orqali ötişi, sekretlarga tuşişi, töqimalarda paydo bölişi, komplement tizimining faollaşuvi yoki biologik faol moddalarning ajralişi) molekulyar konstant qismining tuzilişi orqali aniqlangan. Konstant qismlarining tuzilişi va antigen farqiga muvofiq oğir zanjirlar 5 ta sinfga bölinadi: u, s, a, 8, ye. Ular ham öz navbatida I. ning tegişliça 5 sinfini hosil qiladi: IgG, IgM, IgA, IgD, IgE. I. limfa hujayralarida sintezlanadi va immunitet hosil bölişida iştirok etadi; ular, asosan, qonda, qisman sölak, öt, orqa miya suyukligi, siydik, turli sekretlar va b. töqima suyukliklarida böladi. I. ning asosiy effektor reaksiyalari har bir antigenga öziga xos antitelolar işlab çiqiş orqali amalga oşadi. Uning bu xususiyatidan tibbiyotda ayrim infeksion kasalliklarni (mas, kökyötalga, stafilokokka qarşi I.) davolaşda foydalaniladi.
Q.: Peptidlar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИММУНОГЛОБУЛИНЛАР (Ig) -умуртқали ҳайвонлар ва одамнинг қон зардобидаги антителолар фаоллигига эга бўлган глобуляр оқсиллар гуруҳи. И. молекуласи иккита бир хил енгил ва иккита бир хил оғир полипептид (қ. Пептидлар) занжирлардан иборат бўлиб, улар ўзаро, асосан, дисульфид (— S—S—) боғлар б-н боғланган. И. нинг бундай тўрт занжирли тузилиши давомий қайтарилиб, димерлар (IgA) ёки пентамерлар (IgM) ҳосил қилиши мумкин. Ҳар бир полипептид занжир (енгил ёки оғир) иккита — констант ва вариабель қисмдам иборат бўлиб, констант (СООН — четки) қисмнинг аминокислотали кетма-кетлиги турли И. да жуда ўхшаш, вариабель (NH2 — четки) қисмда эса турли И. да турлича. И. хусусиятлари уларнинг битта енгил ва битта оғир занжирли вариабель қисмдан тузилган фаол марказининг фазовий структурасига боғлиқ. Уларнинг бошқа биологик хоссалари (плацента орқали ўтиши, секретларга тушиши, тўқималарда пайдо бўлиши, комплемент тизимининг фаоллашуви ёки биологик фаол моддаларнинг ажралиши) молекуляр констант қисмининг тузилиши орқали аниқланган. Констант қисмларининг тузилиши ва антиген фарқига мувофиқ оғир занжирлар 5 та синфга бўлинади: у, ц, а, 8, е. Улар ҳам ўз навбатида И. нинг тегишлича 5 синфини ҳосил қилади: IgG, IgM, IgA, IgD, IgE. И. лимфа ҳужайраларида синтезланади ва иммунитет ҳосил бўлишида иштирок этади; улар, асосан, қонда, қисман сўлак, ўт, орқа мия суюклиги, сийдик, турли секретлар ва б. тўқима суюкликларида бўлади. И. нинг асосий эффектор реакциялари ҳар бир антигенга ўзига хос антителолар ишлаб чиқиш орқали амалга ошади. Унинг бу хусусиятидан тиббиётда айрим инфекцион касалликларни (мас, кўкйўталга, стафилококка қарши И.) даволашда фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.