Imomqulixon ibn Dinmuhammadxon
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 147-b. — ziyouz.com
Imomqulixon ibn Dinmuhammadxon (1589—1650) — özbek davlatçiligi tizimidagi aştarxoniylar sulola-sini boşqargan Buxoro xonligi xukmdori (1611—42). Vali Muhammadxon Erondan olib kelgan qöşinga qarşi Buxoro xalqining kuraşiga rahbarlik qilib qozoqlar yordamida eroniylarni tor-mor keltirgan. Sungra 1611 y. Sirdaryoning quyi oqimidagi hududlarga yuriş qilib isyonkor qozoq, qalmoq, qoraqalpoqlarni böysundirgan. I. 1612 y. Toşkentni egallab öğli Iskan-darni hokim etib tayinlagan, ammo, şahar aholisi uning nojöya xattiharakatlaridan norozi bölib isyon kötarib Iskandarni öldirgan. Bundan ğazablangan I. Buxoro, Balx va Badaxşon viloyatlaridan qöşin yiğib kelib, Toşkent aholisini qirğin qilgan (q. Toşkent qirğini). Buxoro xonligida içki nizolar juda kuçli bölgan. Toşkent, Balx, Samarqand viloyatlari oçiqdan-oçiq markaziy hokimiyatga qarşi siyosat yurgizişardi. I. bu kuraşlarga barham bergan. I. darvişlarni qöllab-quvvatlagan, atrofiga olimlar va şoirlarni töplagan, özi ham şe'rlar yozgan. Köçmançilar b-n olib borilgan muvaffaqiyatli janglar natijasida u 30 yildan or-tiq hukmronlik qilgan. Bu davrda mamlakatda markaziy davlat hokimiyati kuçaygan. Hindiston, Eron va Rossiya b-n elçilik munosabatlarini örnatgan. Rossiyaning josus elçisi I. D. Xoxlov 1620—22 y.larda Buxoroda bölgan. I. kör bölib qolgaç, taxtni ukasi Nadr (Nodir) Muhammadga topşirgan (1642). Özi hajga ketib, öşa yerda vafot etgan.
Ad.: Muhammad Yusuf Munşi, Mukimxanskaya istoriya, T., 1956.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИМОМҚУЛИХОН ибн Динмуҳаммадхон (1589—1650) — ўзбек давлатчилиги тизимидаги аштархонийлар сулола-сини бошқарган Бухоро хонлиги хукмдори (1611—42). Вали Муҳаммадхон Эрондан олиб келган қўшинга қарши Бухоро халқининг курашига раҳбарлик қилиб қозоқлар ёрдамида эронийларни тор-мор келтирган. Сунгра 1611 й. Сирдарёнинг қуйи оқимидаги ҳудудларга юриш қилиб исёнкор қозоқ, қалмоқ, қорақалпоқларни бўйсундирган. И. 1612 й. Тошкентни эгаллаб ўғли Искан-дарни ҳоким этиб тайинлаган, аммо, шаҳар аҳолиси унинг ножўя хаттиҳаракатларидан норози бўлиб исён кўтариб Искандарни ўлдирган. Бундан ғазабланган И. Бухоро, Балх ва Бадахшон вилоятларидан қўшин йиғиб келиб, Тошкент аҳолисини қирғин қилган (қ. Тошкент қирғини). Бухоро хонлигида ички низолар жуда кучли бўлган. Тошкент, Балх, Самарқанд вилоятлари очиқдан-очиқ марказий ҳокимиятга қарши сиёсат юргизишарди. И. бу курашларга барҳам берган. И. дарвишларни қўллаб-қувватлаган, атрофига олимлар ва шоирларни тўплаган, ўзи ҳам шеърлар ёзган. Кўчманчилар б-н олиб борилган муваффақиятли жанглар натижасида у 30 йилдан ор-тиқ ҳукмронлик қилган. Бу даврда мамлакатда марказий давлат ҳокимияти кучайган. Ҳиндистон, Эрон ва Россия б-н элчилик муносабатларини ўрнатган. Россиянинг жосус элчиси И. Д. Хохлов 1620—22 й.ларда Бухорода бўлган. И. кўр бўлиб қолгач, тахтни укаси Надр (Нодир) Муҳаммадга топширган (1642). Ўзи ҳажга кетиб, ўша ерда вафот этган.
Ад.: Муҳаммад Юсуф Мунши, Мукимханская история, Т., 1956.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.