Impuls
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 152–153-b. — ziyouz.com
Impuls (lot. impulsus — zarba, turt-ki) — 1) mexanikada — mexanik harakat ölçovi; moddiy nuqta deb hisoblanişi mumkin bölgan jism massasi t ni uning harakat tezligi v ga köpaytmasiga teng bölgan kattalik: R= mv. Har qanday qattiq jismni N ta moddiy nuqtadan iborat deb qaraladi. Qattiq jismning I.i uni taşkil etuvçi moddiy nuqtalar I.larining vektor yiğindisiga teng. Taşqaridan Ğkuç ta'sir etayotganida jism I. i ham son qiymati böyiça, ham yönalişi böyiça özgarişi mumkin.
2) Tölqin I. — elektromagnit tölqinlari ham I.ga ega ekanligi, mas, yoruğlik nurlarining tösiqqa bosim körsatişi orqali namoyon böladi. Yoruğlik zarrasi — fotonning tinçlikdagi massasi ty bölmaydi, ya'ni u tinç holatda mavjud böla olmaydi, paydo bölgan ondayoq tezlik s b-n harakatlana boşlaydi.
3) Kuç I.i — kuçning biror vakt içidagi ta'sir ölçami; kuçning örtaça qiymati Ğ.r ni şu kuç ta'sir etgan vaqt t ga köpaytmasiga teng.
4) Elektr I.i — tok kuçi yoki kuçlanişining qisqa vaqtli özgarişi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИМПУЛЬС (лот. impulsus — зарба, турт-ки) — 1) механикада — механик ҳаракат ўлчови; моддий нуқта деб ҳисобланиши мумкин бўлган жисм массаси т ни унинг ҳаракат тезлиги v га кўпайтмасига тенг бўлган катталик: Р= mv. Ҳар қандай қаттиқ жисмни N та моддий нуқтадан иборат деб қаралади. Қаттиқ жисмнинг И.и уни ташкил этувчи моддий нуқталар И.ларининг вектор йиғиндисига тенг. Ташқаридан Ғкуч таъсир этаётганида жисм И. и ҳам сон қиймати бўйича, ҳам йўналиши бўйича ўзгариши мумкин.
2) Тўлқин И. — электромагнит тўлқинлари ҳам И.га эга эканлиги, мас, ёруғлик нурларининг тўсиққа босим кўрсатиши орқали намоён бўлади. Ёруғлик зарраси — фотоннинг тинчликдаги массаси тй бўлмайди, яъни у тинч ҳолатда мавжуд бўла олмайди, пайдо бўлган ондаёқ тезлик с б-н ҳаракатлана бошлайди.
3) Куч И.и — кучнинг бирор вакт ичидаги таъсир ўлчами; кучнинг ўртача қиймати Ғ.р ни шу куч таъсир этган вақт t га кўпайтмасига тенг.
4) Электр И.и — ток кучи ёки кучланишининг қисқа вақтли ўзгариши.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.