Inkubatsion davr
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 198-b. — ziyouz.com
Inkubatsion davr (lot. incubatum — tinç yotmoq), yaşirin davr, inkubatsiya — infeksion kasallik yuqqan paytdan tortib dastlabki belgilari paydo bölgunça ötadigan vakt. I. d.da mikroblar va ularning toksinlari organizmda köpayadi va töplanadi. Turli kasalliklarda I.d.ning da-vomiyligi turliça. U odam organizmining ahvoli, infeksiyaga qarşilik körsatişi, immunitet bor-yökligi, şuningdek, organizmga kirgan kasallik mikroblarining mikdori, viru-lentligiga, organizmga kirgan joyi va b. sabablarga boğliq. Muayyan kasallikdan saklaş maqsadida I. d.ni uzaytiriş mumkin. Aholi örtasida yuqumli kasalliklarning tarqaliş tezligi I. d. uzunligiga boğliq. I. d.i qisqaroq bölgan infeksion kasalliklar (mas, gripp) I. d. i uzun kasalliklarga nis-batan tezroq tarqaladi.
Infeksion kasallikning I. d.ini biliş taşhis qöyiş va kasallikning yuqiş manbalarini aniqlaş uçun kat-ta ahamiyatga ega. I. d. oxiriga yaqin, kasallikning röyirost belgilari töla namoyon bölgunça, mas, vabo, kökyötal, skarlatina, tepki, qizamiq b-n oğrigan bemor kasallik mikroblarini taşqariga çiqaraveradi, demak, u I. d. oxiridayoqtevarakatrofdagilarga xavf tuğdiradi, şuning uçun be-morni ajratib (alohidalab) qöyiş zarur.
Bezgak, zotiljam va b. ba'zi kasalliklarda I. d.dan keyin kasallik belgilari biratöla yuzaga çiqadi. Iç terlama, qizamiq, quturiş va b. kasalliklarda I. d.dan keyin xarakterli belgilar paydo bölgunça prodromal davr ötadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИНКУБАЦИОН ДАВР (лот. incubatum — тинч ётмоқ), яширин давр, инкубация — инфекцион касаллик юққан пайтдан тортиб дастлабки белгилари пайдо бўлгунча ўтадиган вакт. И. д.да микроблар ва уларнинг токсинлари организмда кўпаяди ва тўпланади. Турли касалликларда И.д.нинг да-вомийлиги турлича. У одам организмининг аҳволи, инфекцияга қаршилик кўрсатиши, иммунитет бор-йўклиги, шунингдек, организмга кирган касаллик микробларининг микдори, виру-лентлигига, организмга кирган жойи ва б. сабабларга боғлиқ. Муайян касалликдан саклаш мақсадида И. д.ни узайтириш мумкин. Аҳоли ўртасида юқумли касалликларнинг тарқалиш тезлиги И. д. узунлигига боғлиқ. И. д.и қисқароқ бўлган инфекцион касалликлар (мас, грипп) И. д. и узун касалликларга нис-батан тезроқ тарқалади.
Инфекцион касалликнинг И. д.ини билиш ташҳис қўйиш ва касалликнинг юқиш манбаларини аниқлаш учун кат-та аҳамиятга эга. И. д. охирига яқин, касалликнинг рўйирост белгилари тўла намоён бўлгунча, мас, вабо, кўкйўтал, скарлатина, тепки, қизамиқ б-н оғриган бемор касаллик микробларини ташқарига чиқараверади, демак, у И. д. охиридаёқтеваракатрофдагиларга хавф туғдиради, шунинг учун бе-морни ажратиб (алоҳидалаб) қўйиш зарур.
Безгак, зотилжам ва б. баъзи касалликларда И. д.дан кейин касаллик белгилари биратўла юзага чиқади. Ич терлама, қизамиқ, қутуриш ва б. касалликларда И. д.дан кейин характерли белгилар пайдо бўлгунча продромал давр ўтади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.