Inkubatsion davr

Inkubatsion davr (lotinça incubare — «yotmoq», «yaşirinib turmoq»), yaşirin davr — yuqumli kasallik qözğatuvçisi organizmga tuşgan paytdan boşlab kasallikning dastlabki belgilari namoyon bölgunça ötadigan vaqt. ÖzME'ga köra, bu davrda mikroblar va ularning zaharli moddalari (toksinlari) organizmda köpayib, töplanib boradi.12

Inglizça Vikipediyaga köra, inkubatsion davr kasallik qözğatuvçi organizm, kimyoviy modda yoki nurlaniş ta'siriga uçraşdan boşlab kasallik alomatlari körinişigaça ötgan vaqtdir. Yuqumli kasalliklarda bu — qözğatuvçi köpayib, alomatlarni yuzaga çiqariş uçun yetarli miqdorga yetguniça ketadigan muddat. Ba'zan «latent davr» atamasi sinonim sifatida işlatiladi, ammo ayrim mualliflar latent davrni yuqtirilgandan boşqalarga yuqtira olişgaça bölgan vaqt deb farqlaydi.

Rusça Vikipediyaga köra, inkubatsion davr kasallikning boşlanğiç bosqiçi bölib, uning davomiyligi bir neça soatdan bir neça yilgaça bölişi mumkin. Epidemiologiya va taşxisda kasallik uçun eng qisqa, eng uzun, örtaça va eng köp uçraydigan inkubatsion davr ajratiladi.

ÖzME'ga köra, turli kasalliklarda inkubatsion davr turliça bölib, u odam organizmining holati, infeksiyaga qarşilik körsatişi va immuniteti, organizmga tuşgan mikroblar miqdori va ularning kasallik qözğatiş kuçi (virulentligi), qözğatuvçining organizmga kirgan joyi kabi omillarga boğliq. Inglizça Vikipediya ham şu omillarni sanaydi: yuqtirilgan qözğatuvçi miqdori, uning kiriş yöli, köpayiş tezligi, organizmning moyilligi va immun javobi. Individual farqlar tufayli inkubatsion davr doim aniq son bilan emas, oraliq bilan ifodalanadi; köp kasalliklarda u kattalarda bolalarga qaraganda uzunroq böladi.

Taşuvçilar orqali yuqadigan kasalliklarda içki va taşqi inkubatsion davr farqlanadi. Masalan, inglizça Vikipediyaga köra, bezgak parazitlari odamga yuqişidan oldin çivin organizmida rivojlaniş bosqiçini ötaydi; bu taşqi inkubatsion davr parazit turi va haroratga qarab 10 kundan 28 kungaça davom etadi. Parazit odamga ötgandan keyin alomatlar paydo bölgunça ötgan vaqt esa içki inkubatsion davr deyiladi.

ÖzME'ga köra, inkubatsion davr qança qisqa bölsa, kasallik aholi orasida şunça tez tarqaladi: masalan, gripp inkubatsion davri uzun kasalliklarga nisbatan tezroq yoyiladi. Inkubatsion davrni biliş taşxis qöyiş, kasallik manbaini aniqlaş va karantin muddatini belgilaş uçun muhim. Ayrim kasalliklarda (ÖzME vabo, kökyötal, skarlatina, tepki, qizamiqni misol qiladi) bemor inkubatsion davr oxiridayoq qözğatuvçini atrofga tarqata boşlaydi, şuning uçun uni vaqtida ajratib qöyiş zarur.

Rusça Vikipediyaga köra, bu davrda qözğatuvçilar soni hali kam bölgani va immun tizimi ularni tanib olişi uçun vaqt kerakligi sababli kasallik sezilmaydi. Ba'zi kasalliklarda inkubatsion davrdan söng darhol aniq belgilar yuzaga çiqadi, boşqalarida esa ÖzME'ga köra, avval umumiy holsizlik kabi noaniq alomatlar bilan keçadigan prodromal davr keladi. Bu tuşunça Tibbiyot, ayniqsa epidemiologiya va Mikrobiologiya uçun asosiy tuşunçalardan biridir.