Integral himoya usuli
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 212–213-b. — ziyouz.com
Integral himoya usuli INTEGRAL HIMOYA USULI, uyğunlaşgan himoya usuli (ösimliklar himoyasida) — ösimliklarni zararkunanda va kasalliklardan, şuningdek, begona ötlardan himoya qilişning tabaqalaşgan tizimini yaratişda turli usullar (agrotexnik, mexanik, fizik, biologik, kimyoviy va b.) majmui; I. h. u.ning asosiy şarti — dala agrobiotsenozining tabiiy tarkibini saqlaşdan iborat. I. h. u.ning asosiy vazifasi işlov beriş vositalari, usullari, muddatlarini zararkunanda haşarotlar va kasallik qözğatuvçilarni köplab yöqotadigan, şu b-n birga ularning kuşandalari — entomofaglarta zarar yetkazmaydiganlarini tanlaşdan hamda odam, is-siqqonli hayvonlar, asalari, ipak kurti va b.ni pestitsidlarning zaharli ta'siridan himoya qiliş çoralarini izlab topişdan iborat. Hoz. zamon tuşunçasiga köra, I. h. u. — ma'lum agrobiotsenoz doirasida içki va populyatsiyalararo munosabatlarni boşqaruvçi sistemadir. Agrotsenozda pes-titsidlar va gerbitsidlarni notöğri qöllaş tufayli röy bergan buzilişlar I. h. u. qöllaşni taqozo etadi. Ösimlikka kimyoviy işlov beriş hosilni saqlab qolişda katta ahamiyatga ega, biroq kimyoviy vositalar odam soğli-ğiga, uy va ovlanadigan hayvonlar, asalari, ipak kurti, şuningdek, ento-mofaglar uçun juda xavflidir.
I. h. u.ni tatbiq qiliş epifitotiyaning oldini oladi. Bunga agrotexnik, biologik, kimyoviy va mexanik qarşi kuraş usullarini almaşlab va örniörni b-n qöllaş natijasida erişiladi. Entomofaglarni saqlab qoliş va zararkunandalar sonini xöjalikka ziyoni sezilmaydigan darajada uşlab turişni ta'minlaydigan eng zarur tadbirlardan biri — zararkunandalar sonining zarar keltirişi mumkin bölgan iqtisodiy çegara xisoblarini i. ç.ga tatbiq qilişdir. Buning uçun ekin maydonlari tekşiruvdan ötkaziladi va qarşi kuraşişga sarflangan vosita hamda mehnatning qoplanişi uçun zararkunandaning qanday miqsorda bölişi kerakligi aniqlanadi. Şuningdek, ösimlikning yaxşi rivojlanişini ta'minlaydigan va ularning zararkunandalarga nisbatan çidamliligini oşiradigan agrotexnik ximoya tadbirlari sifatini yaxşilab, kimyoviy kuraş sonini kamaytiriş mumkin. Kimyoviy preparatlarni mikrobi-ologik preparatlar (entobakterin, dendrobatsillin) b-n almaştiriş, ma'lum bir öçoqlarda işlov olib boriş, q.x. ekinlarining zararkunanda hamda kasalliklarga çidamli navlarini ekiş ham katta ahamiyatga ega (q. Biologik himoya usuli).
Ad.: Elementi integrirovannoy sistemi zaşiti xlopçatnika ot vrediteley, T., 1985
Sultan Alimuhamedov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИНТЕГРАЛ ҲИМОЯ УСУЛИ, уйғунлашган ҳимоя усули (ўсимликлар ҳимоясида) — ўсимликларни зараркунанда ва касалликлардан, шунингдек, бегона ўтлардан ҳимоя қилишнинг табақалашган тизимини яратишда турли усуллар (агротехник, механик, физик, биологик, кимёвий ва б.) мажмуи; И. ҳ. у.нинг асосий шарти — дала агробиоценозининг табиий таркибини сақлашдан иборат. И. ҳ. у.нинг асосий вазифаси ишлов бериш воситалари, усуллари, муддатларини зараркунанда ҳашаротлар ва касаллик қўзғатувчиларни кўплаб йўқотадиган, шу б-н бирга уларнинг кушандалари — энтомофагларта зарар етказмайдиганларини танлашдан ҳамда одам, ис-сиққонли ҳайвонлар, асалари, ипак курти ва б.ни пестицидларнинг заҳарли таъсиридан ҳимоя қилиш чораларини излаб топишдан иборат. Ҳоз. замон тушунчасига кўра, И. ҳ. у. — маълум агробиоценоз доирасида ички ва популяциялараро муносабатларни бошқарувчи системадир. Агроценозда пес-тицидлар ва гербицидларни нотўғри қўллаш туфайли рўй берган бузилишлар И. ҳ. у. қўллашни тақозо этади. Ўсимликка кимёвий ишлов бериш ҳосилни сақлаб қолишда катта аҳамиятга эга, бироқ кимёвий воситалар одам соғли-ғига, уй ва овланадиган ҳайвонлар, асалари, ипак курти, шунингдек, энто-мофаглар учун жуда хавфлидир.
И. ҳ. у.ни татбиқ қилиш эпифитотиянинг олдини олади. Бунга агротехник, биологик, кимёвий ва механик қарши кураш усулларини алмашлаб ва ўрниўрни б-н қўллаш натижасида эришилади. Энтомофагларни сақлаб қолиш ва зараркунандалар сонини хўжаликка зиёни сезилмайдиган даражада ушлаб туришни таъминлайдиган энг зарур тадбирлардан бири — зараркунандалар сонининг зарар келтириши мумкин бўлган иқтисодий чегара хисобларини и. ч.га татбиқ қилишдир. Бунинг учун экин майдонлари текширувдан ўтказилади ва қарши курашишга сарфланган восита ҳамда меҳнатнинг қопланиши учун зараркунанданинг қандай миқцорда бўлиши кераклиги аниқланади. Шунингдек, ўсимликнинг яхши ривожланишини таъминлайдиган ва уларнинг зараркунандаларга нисбатан чидамлилигини оширадиган агротехник химоя тадбирлари сифатини яхшилаб, кимёвий кураш сонини камайтириш мумкин. Кимёвий препаратларни микроби-ологик препаратлар (энтобактерин, дендробациллин) б-н алмаштириш, маълум бир ўчоқларда ишлов олиб бориш, қ.х. экинларининг зараркунанда ҳамда касалликларга чидамли навларини экиш ҳам катта аҳамиятга эга (қ. Биологик ҳимоя усули).
Ад.: Элементы интегрированной системы зашиты хлопчатника от вредителей, Т., 1985
Султан Алимуҳамедов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.