Iogann Sebastyan Bax
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 147–148-b. — ziyouz.com
Bax Iogann Sebastyan BAX (Bach) Iogann Sebastyan (1685.21.3, Eyzenax - 1750.28.7, Leypsig) — buyuk nemis kompozitori, maş-hur organ ijroçisi, barokko davri hamda polifoniya uslubining yirik namoyandasi. B. ijodida oldingi davr musiqa janr yönalişlari (şu jum-ladan, xor poli-foniyasi, protestant xorali, organ musiqasi, italyan operasi, klavesin va klavir musiqasi) umum-laştirilib, öz badiiy yakunini topgan. B. musiqasida polifoniya yunalişlari b-n gomofoniya tizimlari uzaro qorişib yagona uslub vujudga keltirgan. B. merosiga mingdan ziyod asarlar kiradi, ular asosan organ musiqasi, klavir, skripka va b. çolğular uçun asarlar hamda vokal, vokal-dramatik janrlari va b. B. ijodida organ muhim örin tutadi. U organning yangi imkoniyatlarini oçib berdi, organ prelyudiyasi, fantaziya, tokkata kabi janrlarini fuga b-n birlaştirdi. Organ uçun yozilgan «Prelyudiya va fuga c-moll», «Fantaziya C-dur», «Tokkata va fuga», «Passakalya» va b. asarlari jahon musikasi xazinasidan örin olgan. B. birinçi bölib klavir uçun konsert asarlarini yaratib, yangi uslub kaşf etdi (syuitalar, «Xromatik fantaziya va fuga», «Italyanka konsert» va b.). Klavir musiqasi sohasida yangi «teng tovuşqatorli» tizimning afzalliklarini «Yaxşi temperatsiyalaşgan klavir» töplami misolida namoyiş kildi. Vokal, vokal-dramatik musiqa janrlarida B.ning 300 ga yaqin diniy kantata, xoral va oratoriyalari («Ioann böyiça ehtiroslar», «Matvey böyiça ehtiroslar», «H-moll katta messasi», «Magni-fikat» va b.) alohida örin tutadi. Bularning mavzulari injil kitobidan olingan bölib, mazmunida insoniylik, hayotdan zavqlaniş, yuksak gözallikka in-tiliş, şodu xurramlik b-n dard-alam hissiyotlari öz aksini topgan.
Ad.: Şveyser A., I. S. Bax, M., 1964; Druskin M., Passivnö I. S. Baxa, L., 1972.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БАХ (Bach) Иоганн Себастьян (1685.21.3, Эйзенах - 1750.28.7, Лейпциг) — буюк немис композитори, маш-ҳур орган ижрочиси, барокко даври ҳамда полифония услубининг йирик намояндаси. Б. ижодида олдинги давр мусиқа жанр йўналишлари (шу жум-ладан, хор поли-фонияси, протестант хорали, орган мусиқаси, итальян операси, клавесин ва клавир мусиқаси) умум-лаштирилиб, ўз бадиий якунини топган. Б. мусиқасида полифония йуналишлари б-н гомофония тизимлари узаро қоришиб ягона услуб вужудга келтирган. Б. меросига мингдан зиёд асарлар киради, улар асосан орган мусиқаси, клавир, скрипка ва б. чолғулар учун асарлар ҳамда вокал, вокал-драматик жанрлари ва б. Б. ижодида орган муҳим ўрин тутади. У органнинг янги имкониятларини очиб берди, орган прелюдияси, фантазия, токката каби жанрларини фуга б-н бирлаштирди. Орган учун ёзилган «Прелюдия ва фуга c-moll», «Фантазия C-dur», «Токката ва фуга», «Пассакалья» ва б. асарлари жаҳон мусикаси хазинасидан ўрин олган. Б. биринчи бўлиб клавир учун концерт асарларини яратиб, янги услуб кашф этди (сюиталар, «Хроматик фантазия ва фуга», «Итальянка концерт» ва б.). Клавир мусиқаси соҳасида янги «тенг товушқаторли» тизимнинг афзалликларини «Яхши темперациялашган клавир» тўплами мисолида намойиш килди. Вокал, вокал-драматик мусиқа жанрларида Б.нинг 300 га яқин диний кантата, хорал ва ораториялари («Иоанн бўйича эҳтирослар», «Матвей бўйича эҳтирослар», «H-moll катта мессаси», «Магни-фикат» ва б.) алоҳида ўрин тутади. Буларнинг мавзулари инжил китобидан олинган бўлиб, мазмунида инсонийлик, ҳаётдан завқланиш, юксак гўзалликка ин-тилиш, шоду хуррамлик б-н дард-алам ҳиссиётлари ўз аксини топган.
Ад.: Швейцер А., И. С. Бах, М., 1964; Друскин М., Пассивнў И. С. Баха, Л., 1972.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.