Ion emissiya
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 248-b. — ziyouz.com
Ion emissiya — qattiq jism (emitter) ni qizdirganda, yoritilganda yoki elektron va ion b-n bombardimon qilganda, ular sirtidan manfiy va musbat ionlarning otilib çiqişi. Ionning emitterdan çiqişi uçun ion yetarli darajada kinetik energiyaga ega bölişi kerak. Bu energiya miqdori emitter xususiyatlariga va taşqi şaroitga boğliq. Ion kinetik energiya-sining özgartirilişiga qarab, I. e. termoin emissiya, ion-ion emissiya, elektronion emissiya, fotodesorbsiya turlarga bölinadi.
Termoion emissiyada jism qizdirilib ion energiyasi özgartiriladi va natijada emitter sirtidan ionlar çiqadi. Ma'lum vaqtda emitter sirtidan çiqayotgan ionlar nj ning şu sirtdan ajralayotgan neytral zarralar p0 ga nisbati termoion emissiyaning miqdor xarakteristikasi hisoblanadi. Agar emitter kuçli elektr maydoni (Ye—10° V/sm) da bölsa, emitterdan ionlarning çiqişi past tralar (T < 20°) da bölişi mumkin (avtoion emissiya). Termoion emissiya, ayniqsa, ion manbalaridan ion oqimini olişda, şuningdek, fizik kimyoviy tadqiqotlarda radikal, molekula va atomlarning ionlaş potensialini, ion va neytral zarralar desorbsiyasini va b. ni aniqlaşda muhimdir. Emitternişon sirtiga ion dastasi (birlamçi zarralar) yönaltirilganda ion-ion emissiya sodir böladi. Bunda ni-şondan ionlar va elektr neytral zarralar (ikkilamçi zarralar) otilib çiqadi. Ikkilamçi zarralar oqimi p2 ning birlamçi zarralar oqimi ya, ga nisbati ion-ion emissiya koeffitsiyenta deyiladi. Bu kattalik nişon xu-susiyatiga, birlamçi ionlar turiga, energiyasiga va h. k. ga boğliq. Ion-ion emissiya adsorbsiya, kataliz jarayonlarini örganişda, sirtning xossalarini aniqlaş (q. Ion mikroskop) va b. da qöllaniladi. Emitterga elek-tronlar urilişidan ionlarning otilib çiqişi tufayli elektron-ion emissiya sodir böladi. Bun-day jarayon emitterga adsorbsiyalangan zarralarni örganişda muhimdir. Fotodesorbsiya emitter yoruğlik ta'sirida ionlaşib, undan ionlar ajralib çiqadi. Mac, quvvati 108 —109 Vt/sm2 bölgan lazer nuri emitterga tuşganida intensiv fotodesorbsiya kuzatiladi. I. e. qattiqjismlarning xossalari va tarkibini tekşiriş uçun kerak böladigan turli asboblarda foydalaniladi.
Dilşod Nazirov.
Q.: Ion mikroskop
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИОН ЭМИССИЯ — қаттиқ жисм (эмиттер) ни қиздирганда, ёритилганда ёки электрон ва ион б-н бомбардимон қилганда, улар сиртидан манфий ва мусбат ионларнинг отилиб чиқиши. Ионнинг эмиттердан чиқиши учун ион етарли даражада кинетик энергияга эга бўлиши керак. Бу энергия миқдори эмиттер хусусиятларига ва ташқи шароитга боғлиқ. Ион кинетик энергия-сининг ўзгартирилишига қараб, И. э. термоин эмиссия, ион-ион эмиссия, электронион эмиссия, фотодесорбция турларга бўлинади.
Термоион эмиссияда жисм қиздирилиб ион энергияси ўзгартирилади ва натижада эмиттер сиртидан ионлар чиқади. Маълум вақтда эмиттер сиртидан чиқаётган ионлар nj нинг шу сиртдан ажралаётган нейтрал зарралар п0 га нисбати термоион эмиссиянинг миқдор характеристикаси ҳисобланади. Агар эмиттер кучли электр майдони (Е—10° В/см) да бўлса, эмиттердан ионларнинг чиқиши паст тралар (Т < 20°) да бўлиши мумкин (автоион эмиссия). Термоион эмиссия, айниқса, ион манбаларидан ион оқимини олишда, шунингдек, физик кимёвий тадқиқотларда радикал, молекула ва атомларнинг ионлаш потенциалини, ион ва нейтрал зарралар десорбциясини ва б. ни аниқлашда муҳимдир. Эмиттернишон сиртига ион дастаси (бирламчи зарралар) йўналтирилганда ион-ион эмиссия содир бўлади. Бунда ни-шондан ионлар ва электр нейтрал зарралар (иккиламчи зарралар) отилиб чиқади. Иккиламчи зарралар оқими п2 нинг бирламчи зарралар оқими я, га нисбати ион-ион эмиссия коэффициента дейилади. Бу катталик нишон ху-сусиятига, бирламчи ионлар турига, энергиясига ва ҳ. к. га боғлиқ. Ион-ион эмиссия адсорбция, катализ жараёнларини ўрганишда, сиртнинг хоссаларини аниқлаш (қ. Ион микроскоп) ва б. да қўлланилади. Эмиттерга элек-тронлар урилишидан ионларнинг отилиб чиқиши туфайли электрон-ион эмиссия содир бўлади. Бун-дай жараён эмиттерга адсорбцияланган зарраларни ўрганишда муҳимдир. Фотодесорбция эмиттер ёруғлик таъсирида ионлашиб, ундан ионлар ажралиб чиқади. Mac, қуввати 108 —109 Вт/см2 бўлган лазер нури эмиттерга тушганида интенсив фотодесорбция кузатилади. И. э. қаттиқжисмларнинг хоссалари ва таркибини текшириш учун керак бўладиган турли асбобларда фойдаланилади.
Дилшод Назиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.