Ionosfera
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 251-b. — ziyouz.com
Ionosfera (ionlar ... va yun. sphaira — şar) — atmosferaning ionlar va erkin elektronlar konsentratsi-yasi köp bölgan yuqori qatlami. Yerdan 50— 80 km balandlikdan boşlanadi. Kun-duzi I. asosi 50—60 km balandlikda, keçasi 80—85 km balandlikda yotadi. I.ning yuqori çegarasi — Yer magni-tosferasining taşki qismi. I.da, asosan, kuyoşning ultrabinafşa va rentgen nurlari, kosmik nurlanişlar ta'sirida ionlar hosil böladi. Yer atro-fidagi kosmik fazodan atmosferaga kirayotgan zarralar oqimi Yerning magnit maydoni ta'sirida qisman öz yönalişini vintsimon özgartirib, atmosferaning atom va molekulalarini ionlaştiradi. I.da elektronlar va ionlar soni teng böladi. Kosmik raketa yordamida olingan ma'lumotlarga köra, I. çegarasi yer sathidan taxm. 18— 25 ming km balandlikkaça davom etişi aniqlandi (yana q. Atmosfera). Fakat I. tufayli radiotölqinlarni uzok, masofalarga uzatiş mumkin.
Q.: Atmosfera
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИОНОСФЕРА (ионлар ... ва юн. sphaira — шар) — атмосферанинг ионлар ва эркин электронлар концентраци-яси кўп бўлган юқори қатлами. Ердан 50— 80 км баландликдан бошланади. Кун-дузи И. асоси 50—60 км баландликда, кечаси 80—85 км баландликда ётади. И.нинг юқори чегараси — Ер магни-тосферасининг ташки қисми. И.да, асосан, куёшнинг ультрабинафша ва рентген нурлари, космик нурланишлар таъсирида ионлар ҳосил бўлади. Ер атро-фидаги космик фазодан атмосферага кираётган зарралар оқими Ернинг магнит майдони таъсирида қисман ўз йўналишини винтсимон ўзгартириб, атмосферанинг атом ва молекулаларини ионлаштиради. И.да электронлар ва ионлар сони тенг бўлади. Космик ракета ёрдамида олинган маълумотларга кўра, И. чегараси ер сатҳидан тахм. 18— 25 минг км баландликкача давом этиши аниқланди (яна қ. Атмосфера). Факат И. туфайли радиотўлқинларни узок, масофаларга узатиш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.