Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Ipak

    Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 257–258-b. — ziyouz.com

    Ipak IPAK, pilla tolasi — ingiçka, pişiq, yaltiroq, tovlanib turadigan tola; ipak qurtining ipak ajratuvçi ikkita bezidan çiquvçi suyuqlikdan hosil böladigan tabiiy töqimaçilik xom aşyosi. I. ipak qurti pillasini örab turgan uzunasiga bir-biriga yopişmagan, seritsin (ipak yelimi) b-n qoplangan va yelimlangan ikki toladan iborat. Bu tolada 70—75% fibroin (oqsil modda), 20—25% seritsin, 2—3% turli mineral moddalar, 1 — 1,5% mum va yoğlar bor. Ipak qurtining turiga qarab, pilla tolasining uz. 400—1500 m, ingiçkaligini ifodalovçi körsatkiç — metrik nomeri (№) 2500—3500 yoki 0,4—0,3 teks böladi. Bitta pilladan olinadigan tola juda ingiçka bölgani sababli sanoatda işlatilmaydi. Pillakaşlik f-kasida pillani qaynatib, har bir pilladagi tola uçi topib, çuviladi. Tolalarning 5—10 tasi uzunasiga qöşib yigirilib, kalava holidagi xom ipak olinadi. Qaynatilgan pillaning ham-masidan I. çiqmaydi; pilla tolasining 10—15% ğumbak b-n birga qoladi.

    Bu qoldiq pilla çiqindisidir. Ularni ham yigirib I. olinadi. Nam I. tolasining pişikligi 10—15% ga ka-mayadi. I. yaxşi elektr izolyatsiya materiali hisoblanadi. I. oliş uçun katta mehnat sarf böladi. Şu sababli I. qimmatbaho töqimaçilik xom aşyosiga kiradi. I.dan şoyi töqiş, pişitilgan ip tayyorlaş va texnika, aviatsiya, kosmonavtika, elektrotexnika maqsadlarida foydalaniladi (q. Pillaçilik). Zohidjon Obidjonov.

    Q.: Pillaçilik

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ИПАК, пилла толаси — ингичка, пишиқ, ялтироқ, товланиб турадиган тола; ипак қуртининг ипак ажратувчи иккита безидан чиқувчи суюқликдан ҳосил бўладиган табиий тўқимачилик хом ашёси. И. ипак қурти пилласини ўраб турган узунасига бир-бирига ёпишмаган, серицин (ипак елими) б-н қопланган ва елимланган икки толадан иборат. Бу толада 70—75% фиброин (оқсил модда), 20—25% серицин, 2—3% турли минерал моддалар, 1 — 1,5% мум ва ёғлар бор. Ипак қуртининг турига қараб, пилла толасининг уз. 400—1500 м, ингичкалигини ифодаловчи кўрсаткич — метрик номери (№) 2500—3500 ёки 0,4—0,3 текс бўлади. Битта пилладан олинадиган тола жуда ингичка бўлгани сабабли саноатда ишлатилмайди. Пиллакашлик ф-касида пиллани қайнатиб, ҳар бир пилладаги тола учи топиб, чувилади. Толаларнинг 5—10 таси узунасига қўшиб йигирилиб, калава ҳолидаги хом ипак олинади. Қайнатилган пилланинг ҳам-масидан И. чиқмайди; пилла толасининг 10—15% ғумбак б-н бирга қолади.

    Бу қолдиқ пилла чиқиндисидир. Уларни ҳам йигириб И. олинади. Нам И. толасининг пишиклиги 10—15% га ка-маяди. И. яхши электр изоляция материали ҳисобланади. И. олиш учун катта меҳнат сарф бўлади. Шу сабабли И. қимматбаҳо тўқимачилик хом ашёсига киради. И.дан шойи тўқиш, пишитилган ип тайёрлаш ва техника, авиация, космонавтика, электротехника мақсадларида фойдаланилади (қ. Пиллачилик). Зоҳиджон Обиджонов.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.