Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Is gazi

    Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 291-b. — ziyouz.com

    Is gazi IS GAZI, uglerod (P)-oksid, SO — rangsiz, hidsiz, zaharli gaz. Kömir va organik moddalarning çala yonişidan hosil böladi. Mol. m. 28,0, ziçligi 814 kg/m3. Suyuklaniş t-rasi — 191,5°, —205° da qotadi. Suvda kam eriydi. Bosim ostida dixloretan, ammoniy gidroksid eritmasi, xlorid kislotada yaxşi eriydi. I. g.ni suyuklantiriş mumkin.

    I. g. yonganda köp miqdorda issiqlik ajralib çiqadi. Hyp ta'sirida yoki faollaştirilgan kömir iştirokida xlor b-n birikib, fosgen hosil qiladi. I. g. odamga yomon ta'sir qiladi (q. Is tegişi). Atmosfera havosi tarkibida juda oz mikdorda I. g. bor. Toğ jinslari, toşkömir va yonuvçi gazlarda uçraydi. Sanoatda qattiq yoqilğilarni gazga aylantiriş yuli b-n işlab çiqariladi. Lab.da konsentrlangan sulfat kislotaga çumoli kislota ta'sir ettirib olinadi. Metallurgiyada metallarni ularning oksidlaridan qaytarişda işlatiladi.

    Q.: Is tegişi

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ИС ГАЗИ, углерод (П)-оксид, СО — рангсиз, ҳидсиз, заҳарли газ. Кўмир ва органик моддаларнинг чала ёнишидан ҳосил бўлади. Мол. м. 28,0, зичлиги 814 кг/м3. Суюкланиш т-раси — 191,5°, —205° да қотади. Сувда кам эрийди. Босим остида дихлорэтан, аммоний гидроксид эритмаси, хлорид кислотада яхши эрийди. И. г.ни суюклантириш мумкин.

    И. г. ёнганда кўп миқдорда иссиқлик ажралиб чиқади. Hyp таъсирида ёки фаоллаштирилган кўмир иштирокида хлор б-н бирикиб, фосген ҳосил қилади. И. г. одамга ёмон таъсир қилади (қ. Ис тегиши). Атмосфера ҳавоси таркибида жуда оз микдорда И. г. бор. Тоғ жинслари, тошкўмир ва ёнувчи газларда учрайди. Саноатда қаттиқ ёқилғиларни газга айлантириш йули б-н ишлаб чиқарилади. Лаб.да концентрланган сульфат кислотага чумоли кислота таъсир эттириб олинади. Металлургияда металларни уларнинг оксидларидан қайтаришда ишлатилади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.