Işlab çiqariş munosabatlari
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 435-b. — ziyouz.com
Işlab çiqariş munosabatlari — keng ma'noda ijtimoiy i.ç. jarayonida kişilar örtasida bajaradigan vazifalariga boğliq holda şakllanadigan munosabatlar (mulkdorlar, tadbirkorlar, boşqaruvçilar, xizmatçilar, yollanma xodimlar, dehqonlar va b.); tor ma'noda kişilar örtasida moddiy boyliklarni i.ç., ayirboşlaş, taqsimot va iste'mol jarayonida yuzaga keladigan iktisodiy munosabatlar. I.ç.m. kişilar örtasidagi iktisodiy munosabatlarning barça şakllarini qamrab oladi. Barça i.ç., iktisodiy munosabatlar içida i.ç. vositalariga bölgan munosabat, mulkçilik şakllari hal qiluvçi rol öynaydi. Ayrim iqtisodiy nazariyalar, mas, marksistik siyosiy iqtisodda I.ç.m. mulkçilik munosabatlarini ifodalaydigan va işlab çiqaruvçi kuçlar rivojlanişi darajasi b-n belgilanadigan, jamiyatda siyosat, mafkura, din, axloq va b.larning bazasini taşkil qiladigan munosabatlar tarzida talqin qilinadi.
Bozor iqtisodiyoti şaroitlarida i.ç. vositalari egalari b-n yollanib işlovçi xodimlar örtasidagi munosabatlar mehnat şartnomalari asosida şakllanadi. I.ç.m.ning u yoki bu tarixiy konkret şakllari işlab çikaruvçi kuçlarning taraqqiyot darajasi, ki-şining tabiat ustidan hukmronlik darajasi b-n belgilanadi. Öz navbatida, I .ç.m. işlab çiqaruvçi kuçlar taraqqiyo-tiga ta'sir körsatadi, uni tezlaştiradi yoki sekinlaştiradi (q. Iqtisodiy tizim).
Q.: Iqtisodiy tizim
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИШЛАБ ЧИҚАРИШ МУНОСАБАТЛАРИ — кенг маънода ижтимоий и.ч. жараёнида кишилар ўртасида бажарадиган вазифаларига боғлиқ ҳолда шаклланадиган муносабатлар (мулкдорлар, тадбиркорлар, бошқарувчилар, хизматчилар, ёлланма ходимлар, деҳқонлар ва б.); тор маънода кишилар ўртасида моддий бойликларни и.ч., айирбошлаш, тақсимот ва истеъмол жараёнида юзага келадиган иктисодий муносабатлар. И.ч.м. кишилар ўртасидаги иктисодий муносабатларнинг барча шаклларини қамраб олади. Барча и.ч., иктисодий муносабатлар ичида и.ч. воситаларига бўлган муносабат, мулкчилик шакллари ҳал қилувчи роль ўйнайди. Айрим иқтисодий назариялар, мас, марксистик сиёсий иқтисодда И.ч.м. мулкчилик муносабатларини ифодалайдиган ва ишлаб чиқарувчи кучлар ривожланиши даражаси б-н белгиланадиган, жамиятда сиёсат, мафкура, дин, ахлоқ ва б.ларнинг базасини ташкил қиладиган муносабатлар тарзида талқин қилинади.
Бозор иқтисодиёти шароитларида и.ч. воситалари эгалари б-н ёлланиб ишловчи ходимлар ўртасидаги муносабатлар меҳнат шартномалари асосида шаклланади. И.ч.м.нинг у ёки бу тарихий конкрет шакллари ишлаб чикарувчи кучларнинг тараққиёт даражаси, ки-шининг табиат устидан ҳукмронлик даражаси б-н белгиланади. Ўз навбатида, И .ч.м. ишлаб чиқарувчи кучлар тараққиё-тига таъсир кўрсатади, уни тезлаштиради ёки секинлаштиради (қ. Иқтисодий тизим).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.