Iste'mol
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 367-b. — ziyouz.com
Iste'mol — iqtisodiy ehtiyojlarni qondiriş jarayonida moddiy va ma'naviy ne'matlardan foydalaniş, takror i.ç. jarayonining oxirgi bosqiçi. I. turiga köra, işlab çiqariş iste'moli va noişlab çiqariş I. ga bölinadi. Işlab çiqariş iste'moli i. ç. jarayonida xom aşyo, maşina, yoqilği, yordamçi materiallar va b. işlab çiqariş vositalarining, hamda işçi kuçi (jismoniy va ma'naviy energiya) ning sarflanişini bildiradi. Şu sababli i.ç. iste'molçi bevosita i. ç. jarayoniga kiradi. Noişlab çiqariş is-te'moli i . ç . doirasidan çetda yuz beradi. Bu jarayonda iste'mol buyumlaridan foydalaniladi yoki ular tamomila I. etiladi. Bunday I. aholi I. (yoki şaxsiy I.) va ijtimoiy I. (umumiy ijtimoiy I.)ga bölinadi. Şaxsiy I. jarayonida kişilarning oziq-ovqat, kiyim-keçak, uy-joy, dam oliş, salomatlikni saklaş kabi bevosita şaxsiy ehtiyojlari qondiriladi. Umumiy ijtimoiy I. ga boşkariş, fan, mudofaa va b.ga bölgan ehtiyojlarni qondiriş kiradi.
I. ning asosini moddiy ne'matlarni i.ç. taşkil qiladi va i. ç. ning asosiy maqsadi I. ga xizmat qilişdan iborat. Öz navbatida I. ham i.ç. ga ta'sir körsatadi. I. ç. b-n I. örtasidagi boğlaniş taqsimot va ayirboşlaş orqali amalga oşadi. U yoki bu mamlakatda, u yoki bu tarixiy davrlarda I. ning umumiy darajasi, aholi farovonligining ösişi işlab çikaruvçi kuçlarning rivojlanganlik darajasi b-n belgilanadi (q. Iste'mol meyorlari).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИСТЕЪМОЛ — иқтисодий эҳтиёжларни қондириш жараёнида моддий ва маънавий неъматлардан фойдаланиш, такрор и.ч. жараёнининг охирги босқичи. И. турига кўра, ишлаб чиқариш истеъмоли ва ноишлаб чиқариш И. га бўлинади. Ишлаб чиқариш истеъмоли и. ч. жараёнида хом ашё, машина, ёқилғи, ёрдамчи материаллар ва б. ишлаб чиқариш воситаларининг, ҳамда ишчи кучи (жисмоний ва маънавий энергия) нинг сарфланишини билдиради. Шу сабабли и.ч. истеъмолчи бевосита и. ч. жараёнига киради. Ноишлаб чиқариш ис-теъмоли и . ч . доирасидан четда юз беради. Бу жараёнда истеъмол буюмларидан фойдаланилади ёки улар тамомила И. этилади. Бундай И. аҳоли И. (ёки шахсий И.) ва ижтимоий И. (умумий ижтимоий И.)га бўлинади. Шахсий И. жараёнида кишиларнинг озиқ-овқат, кийим-кечак, уй-жой, дам олиш, саломатликни саклаш каби бевосита шахсий эҳтиёжлари қондирилади. Умумий ижтимоий И. га бошкариш, фан, мудофаа ва б.га бўлган эҳтиёжларни қондириш киради.
И. нинг асосини моддий неъматларни и.ч. ташкил қилади ва и. ч. нинг асосий мақсади И. га хизмат қилишдан иборат. Ўз навбатида И. ҳам и.ч. га таъсир кўрсатади. И. ч. б-н И. ўртасидаги боғланиш тақсимот ва айирбошлаш орқали амалга ошади. У ёки бу мамлакатда, у ёки бу тарихий даврларда И. нинг умумий даражаси, аҳоли фаровонлигининг ўсиши ишлаб чикарувчи кучларнинг ривожланганлик даражаси б-н белгиланади (қ. Истеъмол меьёрлари).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.