Italyanlar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 394-b. — ziyouz.com
Italyanlar — xalq. Italiyaning asosiy aholisi. Umumiy soni 66,5 mln. kişi (1990-y.lar örtalari), jumladan, AQŞda (8,5 mln. kişi), Argen-tinada (1,35 mln. kişi), Fransiyada (1,1 mln. kişi) va b. mamlakatlarda ham yaşaydilar. Yevropeoid irqiga mansub. Italyan tilivya sözlaşadi. Dindorlari — asosan, katoliklar.
Mil. av. 1ming yillikda Apennin ya.o. aholisining aksariyatini italik qabilalar taşkil etgan (q. Italiklar). Ulardan biri — Laniy viloyatida yaşagan lotinlar Rimga asos solganlar va, şuningdek, boşqa italik kabilalarini va yarim orolning şim.da yaşovçi etrusklar, ligurlar, venetlar, keltlarni hamda yarim orolning jan.dagi va Sardiniya, Sitsiliya va Korsika o.laridagi yunonlar, karfagenliklar va sikullarni tobe etişgan. Mil. 1 — 2-a.larda yarim orolning barça aholisi lotin tilining xalq lahjasida sözlaşgan. Mil. 5-a.dan bu aholi german qabilalari (vestgotlar, vandallar, ostgotlar, langobardlar) b-n aralaşib ketgan. 6—10-a.lar mobaynida Italiyaning ayrim viloyatlarini vizantiyaliklar, franklar, arablar, vengerlar, normannlar bosib olgan; bosqinçilar b-n aralaşib ketiş natijasida italyan elati va italyan xalq tili şakllangan. Biroq rasmiy til lotin tili bölib qolgan. 11—13-a.larda italyan xalqining şakllanişi tugallangan. 13—14-a.larda toskan laxjasi yagona italyan adabiy tili qaror to-pişida muhim rol öynadi, 19-a. 2-yarmida Italiyani siyosiy jihatdan birlaştirilişi jarayonida I. millat bölib şakllangan.
I.da xalq badiiy-bezak san'ati köp asrlik tarixga ega. I. jahon musiqa madaniyati va tasviriy san'atiga yirik hissa qöşganlar (I.ning tarixi, xöjaligi va madaniyati haqida yana q. Italiya).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИТАЛЬЯНЛАР — халқ. Италиянинг асосий аҳолиси. Умумий сони 66,5 млн. киши (1990-й.лар ўрталари), жумладан, АҚШда (8,5 млн. киши), Арген-тинада (1,35 млн. киши), Францияда (1,1 млн. киши) ва б. мамлакатларда ҳам яшайдилар. Европеоид ирқига мансуб. Итальян тиливя сўзлашади. Диндорлари — асосан, католиклар.
Мил. ав. 1минг йилликда Апеннин я.о. аҳолисининг аксариятини италик қабилалар ташкил этган (қ. Италиклар). Улардан бири — Ланий вилоятида яшаган лотинлар Римга асос солганлар ва, шунингдек, бошқа италик кабилаларини ва ярим оролнинг шим.да яшовчи этрусклар, лигурлар, венетлар, кельтларни ҳамда ярим оролнинг жан.даги ва Сардиния, Сицилия ва Корсика о.ларидаги юнонлар, карфагенликлар ва сикулларни тобе этишган. Мил. 1 — 2-а.ларда ярим оролнинг барча аҳолиси лотин тилининг халқ лаҳжасида сўзлашган. Мил. 5-а.дан бу аҳоли герман қабилалари (вестготлар, вандаллар, остготлар, лангобардлар) б-н аралашиб кетган. 6—10-а.лар мобайнида Италиянинг айрим вилоятларини византияликлар, франклар, араблар, венгерлар, норманнлар босиб олган; босқинчилар б-н аралашиб кетиш натижасида итальян элати ва итальян халқ тили шаклланган. Бироқ расмий тил лотин тили бўлиб қолган. 11—13-а.ларда итальян халқининг шаклланиши тугалланган. 13—14-а.ларда тоскан лахжаси ягона итальян адабий тили қарор то-пишида муҳим роль ўйнади, 19-а. 2-ярмида Италияни сиёсий жиҳатдан бирлаштирилиши жараёнида И. миллат бўлиб шаклланган.
И.да халқ бадиий-безак санъати кўп асрлик тарихга эга. И. жаҳон мусиқа маданияти ва тасвирий санъатига йирик ҳисса қўшганлар (И.нинг тарихи, хўжалиги ва маданияти ҳақида яна қ. Италия).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.