Ivano-Frankovsk viloyati

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 43–44-b. — ziyouz.com

Ivano-Frankovsk viloyati (1962 y. gaça Stanislav viloyati) — Ukrainaning ğarbidagi viloyat. 1939 y. 4 dek. da taşkil etilgan. Mayd. 13,9 ming km2. Aholisi 1465 ming kişi (1997), asosan, ukrainlar, şuningdek, rus, polyak, yahudiy, beloruslar ham yaşaydi. Ma'muriy markazi — Ivano-Frankovsk ş.

I.-F. v. Şarqiy Yevropa tekisligi b-n Karpat toğlari tutaşgan joyda. Relyefi tekislik, Dnestr böyi örmonli daşti, Karpat toği etaklari va jan.- ğarbiy toğlik qismidan iborat.

Eng bal. joyi 2061 m (Goverla çöqqisi). Iqlimi mö'tadil kontinental. Dnestr böyi va Karpat toğlari etagida qiş yumşoq (yanv. ning örtaça t-rasi — 4° dan — 6° gaça), yozi iliq (iyulning örtaça t-rasi 18—19°). Yiliga 500—800 mm yoğin yoğadi. Vegetatsiya davri 210— 215 kun. Karpat toğlarida havo sovuq va nam; yanv. ning örtaça t-rasi — 6° dan — 9°gaça,iyulniki 17° dan 6° gaça. Yiliga 800—1400 mm yoğin yoğadi. Asosiy daryolari: Dnestr, Prut va ularning irmoqlari. Tuproği podzollaşgan kulrang örmon, podzollaşgan qoratuproq, çimli podzol, qönğir toğ-örmon, çimli qönğir, torfli tuproqlar. Maydonining 35% örmon (eman, zarang, qoraqayin, oqqarağay). Örmonlarda asl buğu, yevropa yeligi, qobon, tulki, böri, börsiq, suvsar yaşaydi.

Yetakçi sanoat tarmoqlari: neft, gaz, kimyo, maşinasozlik, örmon va yoğoçsozlik. Yoqilği-energetika asosini mahalliy neft, gaz, Burştin GRES va Kaluş issiklik elektr markazi taşkil etadi. Foydali qazilma konlarni işlatiş asosida kaliy öğiti, vinil-xlorid, aerosil, karbamid va polixlorvinil smolalar, sintetik yoğ, ösimliklarni himoya qiliş vositalari, neft bitumlari va b. işlab çiqaradigan kimyo va neft kimyosi rivojlanmoqda. Maşinasozlik va metallsozlik sanoati priborlar va texnologik jarayonlarni rostlovçi, çorvaçilik uçun maşinalar, pres-slar, neft sanoati jihozlari i.ç. ga ixtisoslaşgan. Asosiy z-dlari: Iva-no-Frankovskda priborsozlik, «Avtolitmaş», lokomotiv remonti, Kolo-miyada q.x. maşinalari va metall bu-yumlar z-dlari. Örmon sanoati korxonalari — Nadvornaya, Bolexov, Verxovina, Broşnev-Osada, Vigoda ş. larida, Ivano-Frankovsk, Snyatii, Bolexov ş. larida mebel, Kolomiya ş. da qoğoz korxonalari joylaşgan. Yengil sanoatda çarm va tikuvçilik birlaşmalari (Ivano-Frankovsk), trikotaj (Ivano-Frankovsk), pardabop tör, töquv, tikuvçilik, poaybzal, kil-çutka (Kolomiya) f-kalari, möyna i.ç. birlaşmasi mavjud. Oziq-ovqat sano-atida asosiy örinni şakarqand (Gorodenka, Bovşev), sut va moysir (Ivano-Frankovsk, Kaluş va b.) sanoati egallaydi. Göşt, nonvoyxona, spirt-araq, pivo, tamaki-fermentatsiya, konserva va kandolatçilik korxonalari bor. Temir-beton, ğişt, sement işlab çiqariladi. Badiiy hunarmandçilik — yoğoç öymakorligi, gi-lam töqiş, töquvçilik va b. rivojlangan.

Asosiy q.x. ekinlari: buğdoy, arpa, javdar, makkajöxori, qand lavlagi, tolali ziğir, kartoşka. Boğdorçilik rivojlangan. Çorvaçiligi göşt-sut yetiştirişga ixtisoslaşgan. Qoramol, çöçqa, qöy boqiladi. Asosiy t.y. liniyalari Ivano-Frankovskni Kiyev, Odessa, Lvov va b. şaharlar b-n boğlaydi. 3 oliy öquv yurti, ommaviy ku-tubxonalar, 2 teatr, filarmoniya, 4 muzey mavjud.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ИВАНО-ФРАНКОВСК ВИЛОЯТИ (1962 й. гача Станислав вилояти) — Украинанинг ғарбидаги вилоят. 1939 й. 4 дек. да ташкил этилган. Майд. 13,9 минг км2. Аҳолиси 1465 минг киши (1997), асосан, украинлар, шунингдек, рус, поляк, яҳудий, белоруслар ҳам яшайди. Маъмурий маркази — Ивано-Франковск ш.

И.-Ф. в. Шарқий Европа текислиги б-н Карпат тоғлари туташган жойда. Рельефи текислик, Днестр бўйи ўрмонли дашти, Карпат тоғи этаклари ва жан.- ғарбий тоғлик қисмидан иборат.

Энг бал. жойи 2061 м (Говерла чўққиси). Иқлими мўътадил континентал. Днестр бўйи ва Карпат тоғлари этагида қиш юмшоқ (янв. нинг ўртача т-раси — 4° дан — 6° гача), ёзи илиқ (июлнинг ўртача т-раси 18—19°). Йилига 500—800 мм ёғин ёғади. Вегетация даври 210— 215 кун. Карпат тоғларида ҳаво совуқ ва нам; янв. нинг ўртача т-раси — 6° дан — 9°гача,июлники 17° дан 6° гача. Йилига 800—1400 мм ёғин ёғади. Асосий дарёлари: Днестр, Прут ва уларнинг ирмоқлари. Тупроғи подзоллашган кулранг ўрмон, подзоллашган қоратупроқ, чимли подзол, қўнғир тоғ-ўрмон, чимли қўнғир, торфли тупроқлар. Майдонининг 35% ўрмон (эман, заранг, қорақайин, оққарағай). Ўрмонларда асл буғу, европа елиги, қобон, тулки, бўри, бўрсиқ, сувсар яшайди.

Етакчи саноат тармоқлари: нефть, газ, кимё, машинасозлик, ўрмон ва ёғочсозлик. Ёқилғи-энергетика асосини маҳаллий нефть, газ, Бурштин ГРЭС ва Калуш иссиклик электр маркази ташкил этади. Фойдали қазилма конларни ишлатиш асосида калий ўғити, винил-хлорид, аэросил, карбамид ва полихлорвинил смолалар, синтетик ёғ, ўсимликларни ҳимоя қилиш воситалари, нефть битумлари ва б. ишлаб чиқарадиган кимё ва нефть кимёси ривожланмоқда. Машинасозлик ва металлсозлик саноати приборлар ва технологик жараёнларни ростловчи, чорвачилик учун машиналар, прес-слар, нефть саноати жиҳозлари и.ч. га ихтисослашган. Асосий з-длари: Ива-но-Франковскда приборсозлик, «Автолитмаш», локомотив ремонти, Коло-мияда қ.х. машиналари ва металл бу-юмлар з-длари. Ўрмон саноати корхоналари — Надворная, Болехов, Верховина, Брошнев-Осада, Вигода ш. ларида, Ивано-Франковск, Снятии, Болехов ш. ларида мебель, Коломия ш. да қоғоз корхоналари жойлашган. Енгил саноатда чарм ва тикувчилик бирлашмалари (Ивано-Франковск), трикотаж (Ивано-Франковск), пардабоп тўр, тўқув, тикувчилик, поайбзал, кил-чутка (Коломия) ф-калари, мўйна и.ч. бирлашмаси мавжуд. Озиқ-овқат сано-атида асосий ўринни шакарқанд (Городенка, Бовшев), сут ва мойсир (Ивано-Франковск, Калуш ва б.) саноати эгаллайди. Гўшт, нонвойхона, спирт-арақ, пиво, тамаки-ферментация, консерва ва кандолатчилик корхоналари бор. Темир-бетон, ғишт, цемент ишлаб чиқарилади. Бадиий ҳунармандчилик — ёғоч ўймакорлиги, ги-лам тўқиш, тўқувчилик ва б. ривожланган.

Асосий қ.х. экинлари: буғдой, арпа, жавдар, маккажўхори, қанд лавлаги, толали зиғир, картошка. Боғдорчилик ривожланган. Чорвачилиги гўшт-сут етиштиришга ихтисослашган. Қорамол, чўчқа, қўй боқилади. Асосий т.й. линиялари Ивано-Франковскни Киев, Одесса, Львов ва б. шаҳарлар б-н боғлайди. 3 олий ўқув юрти, оммавий ку-тубхоналар, 2 театр, филармония, 4 музей мавжуд.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.