Jaloliddin Davoniy
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 42-b. — ziyouz.com
Davoniy Jaloliddin (töla nomi Jaloliddin Muhammad ibn Asad assiddiqiy addavoniy) (1427 — Davon qişloği, Eron — 1502) — şarq olimi, faylasufi. Yoşligidan ilm-fanga, xususan fiqhşunoslikka qiziqadi. Maktabni bitirgaç, Şerozga kelib madrasada tahsil köradi. Söng Şeroz ş. qozisi etib tayinlanadi. Qozilikdan iste'foga çiqqaç, mudarrislik qiladi. Umrining oxirida öz qişloğiga qaytib, ilmiy iş b-n band böladi.
D. Eron, Hindiston, Iroqning köp şaharlarida bölib, olim va şoirlar b-n uçraşdi. Forobiy, Ibn Sino, Nasriddin Tusiy va b.ning dunyoqaraşini örgandi, Temur va temuriylar davrida yaşagan mutafakkirlar asarlaridan unumli foydalandi. U falsafa, axloqşunoslik, mantiq, fiqh, falakiyot, riyoziyot va handasa fanlari muammolarini tadqiq qilib asarlar yozdi. Bu asarlarida inson va uning kamoloti, ilm-fan va uning jamiyatdagi örni, kasb-hunar, yuksak insoniy fazilatlarni eğallaş haqida fikr yuritdi. D.ning asosiy asarlari: «Axloqi Jaloliy», «Risolatul-xuruf» («Harflar haqida risola»), «Risolayi isboti vojib» («Zaruriyatning isboti haqida risola»), «Risola ul-mufradot» («Moddalar haqida risola»), «Risolayi fi tavjix ultaşbih» («Majoz talqini xaqida risola»), «Risola dar elm un-nafs» («Ruhşunoslik töğrisida risola»), «Tariqati tarbiyat ul-avlod» («Bolalarni tarbiyalaş usuli») va b. D.ning fors va arab tilida bitilgan qölyozma hamda toşbosmada bosilgan risolalari dunyoning köp kutubxonalarida, şu jumladan Özbekiston FA Abu Rayhon Beruniy nomidagi Şarqşunoslik in-tida saqlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДАВОНИЙ Жалолиддин (тўла номи Жалолиддин Муҳаммад ибн Асад ассиддиқий аддавоний) (1427 — Давон қишлоғи, Эрон — 1502) — шарқ олими, файласуфи. Ёшлигидан илм-фанга, хусусан фиқҳшуносликка қизиқади. Мактабни битиргач, Шерозга келиб мадрасада таҳсил кўради. Сўнг Шероз ш. қозиси этиб тайинланади. Қозиликдан истеъфога чиққач, мударрислик қилади. Умрининг охирида ўз қишлоғига қайтиб, илмий иш б-н банд бўлади.
Д. Эрон, Ҳиндистон, Ироқнинг кўп шаҳарларида бўлиб, олим ва шоирлар б-н учрашди. Форобий, Ибн Сино, Насриддин Тусий ва б.нинг дунёқарашини ўрганди, Темур ва темурийлар даврида яшаган мутафаккирлар асарларидан унумли фойдаланди. У фалсафа, ахлоқшунослик, мантиқ, фиқҳ, фалакиёт, риёзиёт ва ҳандаса фанлари муаммоларини тадқиқ қилиб асарлар ёзди. Бу асарларида инсон ва унинг камолоти, илм-фан ва унинг жамиятдаги ўрни, касб-ҳунар, юксак инсоний фазилатларни эғаллаш ҳақида фикр юритди. Д.нинг асосий асарлари: «Ахлоқи Жалолий», «Рисолатул-хуруф» («Ҳарфлар ҳақида рисола»), «Рисолайи исботи вожиб» («Заруриятнинг исботи ҳақида рисола»), «Рисола ул-муфрадот» («Моддалар ҳақида рисола»), «Рисолайи фи тавжих улташбиҳ» («Мажоз талқини хақида рисола»), «Рисола дар элм ун-нафс» («Руҳшунослик тўғрисида рисола»), «Тариқати тарбият ул-авлод» («Болаларни тарбиялаш усули») ва б. Д.нинг форс ва араб тилида битилган қўлёзма ҳамда тошбосмада босилган рисолалари дунёнинг кўп кутубхоналарида, шу жумладан Ўзбекистон ФА Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик ин-тида сақланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.