Jaloliddin Davoniy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Jaloliddin Davoniy (töla ismi Jaloliddin Muhammad ibn As'ad as-Siddiqiy ad-Davoniy; 1427 — 1502) — Şarq faylasufi, ilohiyotçi, faqih va şoir. Inglizça Vikipediyaga köra, u 15-asr oxiridagi Eronning yetakçi olimlaridan biri hisoblanadi va «Allama Davoniy» nomi bilan ham tanilgan. Uning eng maşhur asari — axloqqa bağişlangan «Axloqi Jaloliy».1
Hayoti
13Davoniy Eron janubidagi Fors ölkasida, Şeroz yaqinidagi Davon qişloğida tuğilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, otasi Sa'duddin As'ad Kozarun tumanining qozisi bölgan, oila esa birinçi xalifa Abu Bakrdan nasl surgani uçun «as-Siddiqiy» laqabini olgan. ÖzME'ga köra, u yoşligidanoq ilmga, ayniqsa fiqhga qiziqqan, maktabdan keyin Şerozga borib madrasada tahsil olgan.
Inglizça Vikipediya olimning keyingi faoliyatini batafsil yoritadi. 1460-yillarda u qoraqöyunlilar tayinlagan Fors hokimi huzurida qisqa muddat sadr — diniy işlar boşliği bölgan. Keyinçalik oqqöyunlilar xizmatiga ötgan va hukmdor Ya'qubbek uni Fors qozisi etib tayinlagan. ÖzME ham uning Şeroz qozisi bölganini, söng bu lavozimdan ketib, mudarrislik qilganini qayd etadi. Davoniy Usmonli sultoni Boyazid II va Hindiston hukmdorlari bilan yozişib, ularga asarlar bağişlagan.
1498 yoki 1499-yilda uning mol-mulki musodara qilingan. Şundan keyin olim Şerozdan janubdagi kiçik şaharlarda, jumladan Hurmuz va Lorda yaşagan. ÖzME'ga köra, umrining oxirida u tuğilgan qişloğiga qaytib, ilmiy iş bilan band bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Davoniy 1502-yilning oktyabr yoki noyabr oyida vafot etgan va Davondagi maqbaraga dafn qilingan.
Ilmiy qiziqişlari
13ÖzME'ga köra, Davoniy Eron, Hindiston va Iroqning köp şaharlarida bölib, olim va şoirlar bilan muloqot qilgan. U Al-Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Nasiriddin Tusiyning qaraşlarini, şuningdek, Temur va temuriylar davri mutafakkirlarining asarlarini örgangan. Olim falsafa, axloq, mantiq, Fiqh, astronomiya, arifmetika va geometriya masalalariga oid asarlar yaratgan. Ularda inson va uning kamoloti, ilm-fanning jamiyatdagi örni, kasb-hunar hamda yuksak axloqiy fazilatlarni egallaş haqida fikr yuritilgan.
Asarlari
13Inglizça Vikipediyaga köra, «Axloqi Jaloliy» (asl nomi «Lavomi' al-işroq fi makorim al-axloq») 1474-yilda yozilib, oqqöyunlilar hukmdori Uzun Hasan va uning öğli Xalilga bağişlangan. ÖzME sanab ötgan boşqa asarlari orasida quyidagilar bor:
- «Risolat ul-huruf» — harflar haqida risola;
- «Risolayi isboti vojib» — zaruriy mavjudotning isboti haqida;
- «Risola ul-mufradot» — moddalar haqida;
- «Risola dar ilm un-nafs» — ruhşunoslikka oid;
- «Tariqati tarbiyat ul-avlod» — bolalarni tarbiyalaş usullari haqida.
Inglizça Vikipediyaga köra, u Suhravardiyning «Hayokil an-nur» asariga şarh ham yozgan.
Merosi
13Davoniyning fors va arab tillaridagi qölyozma va toşbosma risolalari dunyoning köp kutubxonalarida, jumladan Özbekiston Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Şarqşunoslik institutida saqlanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, uning şogirdlari orasida Yazd qozisi Husayn Maybudiy kabi taniqli olimlar bölgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Jaloliddin Davoniy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4559 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAJaloliddin Davoniy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4559
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4559
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Jalal al-Din Davanien.wikipedia.org
- 2ÖzME, 3-jild, 42-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 42-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.