Husayn Boyqaro
SaqlaşBoşqa nomlari: Husayniy · Husayn Bayqarah
Öqiş: 2 daqiqa
Husayn Boyqaro (taxallusi Husayniy; 1438–1506) — Temuriylar sulolasi vakili, Xuroson hukmdori va turkiy şoir. U 1469-yildan umrining oxirigaça Hirotda hukm yuritgan.
Hayoti
13Husayn Boyqaro 1438-yilda Hirotda tuğilgan. Uzbekça manbada uning töliq nomi Husayn ibn Mirzo Mansur binni Mirzo Boyqaro deb keltirilgan. Otasi Ğiyosiddin Mansur Mirzo, onasi Feruzabegim (Firuza Sulton begim) edi. Rus tilidagi maqolaga köra, otasi 1446-yilda vafot etgan, inglizça maqolada esa otasi Husayn 7–8 yoşda ekanida olamdan ötgani aytiladi. Husayn Alişer Navoiy bilan birga madrasada öqigan, keyinçalik unga homiylik qilgan.
Yoşligida Hirot hukmdori Abulqosim Bobur xizmatiga kirgan. Uzbekça maqolada bu 14 yoşda bölgani, inglizça maqolada esa 1452-yilda bölgani qayd etilgan. Keyin Samarqand hukmdori Abu Said Mirzo saroyida qamoqqa olingan, onasining iltimosi bilan ozod etilgan. Abulqosim Bobur vafotidan söng Marv hukmdori Sulton Sanjar xizmatiga ötib, uning qiziga uylangan.
Uzoq yillar Husayn Boyqaro Abu Said Mirzoga qarşi kuraşgan: Astrobod, Gurgon, Urganç va Xivani bir neça bor egallagan, mağlubiyatga uçraganda Adoq va Xorazm tomonlarga çekingan. Özbeklar xoni Abulxayrdan yordam söragan, biroq yordam amalga oşmagan. Abu Said 1469-yilda vafot etgaç, Husayn Boyqaro Hirotni egallagan. Inglizça maqolada bu 1469-yil 24-mart deb körsatilgan.
1469–1470-yillarda taxt da'vogari Yodgor Muhammad Mirzo bilan kuraşgan. Uzbekça maqolaga köra, 1470-yil iyulida poytaxtda Yodgor Mirzo nomiga xutba öqitilgan, taxt esa bir oydan söng qaytarib olingan; Yodgor qölga olingan. Inglizça maqolada Yodgorning qatl etilgani aytiladi. Husayn Boyqaro 1506-yil 4-mayda Hirot yaqinidagi Bobo-Ilohiyda vafot etgan va özi qurdirgan madrasadagi maqbaraga dafn qilingan. Maqbara vayron bölgan, qabr va „Sangi haft qalam“ saqlanib qolgan.
Davlat boşqaruvi va madaniyat
13Uning davrida Xurosonda tinçlik örnatişga, markaziy hokimiyatni mustahkamlaşga e'tibor qaratilgan. Karvonsaroy, rabot, köprik, madrasa, masjid, hammom, tabobatxona kabi inşootlar qurilgan, kanallar qazilgan. Inglizça maqolada Temuriylar davridagi quriliş işlarining taxminan yarmi şu davrga tegişli ekani aytilgan. Hirot fan, madaniyat va hunarmandçilik markaziga aylangan. Saroyda Navoiy va Jomiy bilan birga musavvir Kamoliddin Behzod va xattot Sulton Ali Maşhadiy faoliyat yuritgan.
Inglizça maqolada u şarioat qoidalarini qat'iy joriy etgani, şarob içiş va soqol olişni taqiqlagani ham yozilgan.
Ijodi
13Husayn Boyqaro turkiy tilda yozişni rağbatlantirgan, „Husayniy“ taxallusi bilan şe'rlar yozgan. Devoni va Navoiyga bağişlangan nasriy „Risola“ asari bizgaça yetgan; „Risola“ 1945-yilda turk olimi Ismoil Hikmat tomonidan topilgan. Hozirgaça 202 ğazal, 3 muxammas, 6 ruboiy va fors-tojikça 2 ğazal, 1 ruboiy ma'lum. Navoiy „Majolis un-nafois“ tazkirasining sakkizinçi majlisini unga bağişlagan.
Bobur uni „Boburnoma“da jasur, qiliç çopişda tengsiz, şe'r yozişga qobiliyatli, devon tuzgan kişi sifatida tasvirlagan.
Farzandlari va oxirgi yillari
13Uning 14 öğil va 11 qizi bölgan. Öğillaridan Badiuzzamon 1496-yilda (inglizça maqolada 1499-yilda) otasiga qarşi isyon kötargan, keyin ular yaraşgan. Özaro nizolar tufayli Xuroson zaiflaşgan; vafotidan keyin Hirot şayboniylar qöliga ötgan: uzbekça maqolada bu 1507-yil deb körsatilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Husayn Boyqaro // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1180 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAHusayn Boyqaro. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1180
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1180
Hayot yöli 3 bekat · Globusda köriş →
Hirot 1438–1454 · 16 yil
Hirotda tuğilgan, yoşligida Abulqosim Bobur saroyida xizmatga kirgan.
Hirot 1469–1506 · 37 yil
Hirotni egallab Xuroson podşosi bölgan, poytaxtda hukmronlik qilgan va şu yerda vafot etgan.
Baba Ilahi 1506
Vafot etdi
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q537570wikidata.org · 4 ta fakt manbasi
- 2https://uz.wikipedia.org/wiki/Husayn_Boyqarouz.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.